Politieke partijen Irak

Het politieke landschap van Irak is verdeeld langs sektarische en etnische lijnen. Bijna alle belangrijke partijen (sjiitisch, soennitisch én Koerdisch) maken op dit moment deel uit van de Iraakse regering.

Islamitische Dawa Partij: Conservatieve sjiitische partij, oorspronkelijk opgericht als islamitische tegenhanger van de seculiere Baath-partij in Irak. Vervolgd onder diezelfde Baath-partij, vooral onder het dictatoriale bewind van Saddam Hoessein. Veel leden weken uit naar Iran. Dawa kreeg tijdens de Iran-Irak-oorlog (1980-1988) steun van Teheran bij een mislukte opstand tegen Saddam. Anders dan de ayatollahs in Iran, is Dawa van mening dat de macht bij het volk moet liggen, en niet bij de geestelijkheid. Prominente leden: huidig premier Noeri al-Maliki en Ibrahim al-Jaafari, de premier na de verkiezingen van 2003.

SIIC (Opperste Islamitisch-Iraakse Raad - voorheen Sciri ofwel de Opperste Raad voor de Islamitische Revolutie in Irak): Conservatieve sjiitische partij, de grootste in het parlement. Opgericht in 1982 door ayatollah Mohammed Bakir al-Hakim, nadat Dawa sterk verzwakt was. De partij zat tot 2003 in ballingschap in Iran. Vlak na terugkeer werd leider Hakim gedood in Najaf.

Net als de leiders in Teheran was SIIC altijd van mening dat de uiteindelijk macht moet liggen bij de islamitische geestelijkheid, onduidelijk is of dat nu nog steeds het standpunt is. Vooralsnog doet de partij gewoon mee met de verkiezingen, en heeft het zijn machtsbasis vooral in het zuiden van Irak. Met de Badr-militie beschikt de partij over een beruchte gewapende tak, inmiddels opgenomen in het Iraakse leger. SIIC wil, anders dan Dawa, een autonoom sjiitisch gebied in het zuiden oprichten, analoog aan het Koerdische noorden. Prominente leden: leider Abdoel- Aziz al-Hakim.

Sadristen: De aanhangers van de jonge sjiitische geestelijke Moktada al-Sadr vormen geen partij, maar stellen zich als onafhankelijk kandidaat verkiesbaar. Tijdens de vorige parlementsverkiezingen maakten ze deel uit van het Verenigd Iraaks Verbond, de (vooral) sjiitische kieslijst waar ook de Dawa-partij en SIIC deel van uitmaakten. In 2006 trokken de Sadristen zich terug uit de Iraakse regering.

KDP (Koerdistan Democratische Partij): sociaal-democratische Koerdische partij, opgericht in de jaren veertig, met als huidige machtsbasis Irbil. Gedurende de jaren negentig, toen de Koerden in Noord-Irak een autonome zone vormden, los van de rest van Irak onder Saddam Hoessein, vocht de KDP een burgeroorlog uit met de andere Koerdische partij PUK. Daarbij riep de KDP (met succes) de hulp in van Saddam Hoessein. Sinds 2003 vormt de KDP samen met de PUK een kieslijst, en regeren ze samen de autonome Koerdische regio. Pesjmerga’s (Koerdische strijders) van de KDP zijn samen met collega’s van de PUK officieel verantwoordelijk voor de veiligheid in Noord-Irak. Prominente leden: president Masoed Barzani van de Koerdische regio en de Koerdische premier Nerchirvan Barzani (neef van).

PUK (Patriottische Unie van Koerdistan): socialistische Koerdische partij, opgericht in 1975 als afsplitsing van de KDP , met als huidige machtsbasis Suleymania. Na de mislukte opstand tegen Saddam Hoessein in 1991 vocht de PUK in de jaren negentig een burgeroorlog uit met de KDP. Terwijl de KDP hulp kreeg van Saddam, ontving de PUK steun uit Iran. Sinds 2003 leidt de partij samen met de voormalige concurrent de autonome Koerdische regio. Pesjmerga’s (Koerdische strijders) van de PUK zijn samen met collega’s van de KDP officieel verantwoordelijk voor de veiligheid in Noord-Irak. Prominente leden: president van Irak Jalal Talabani.

Iraakse Islamitische Partij: de voornaamste soennitische partij in Irak, vooral sterk in de westelijke provincie Anbar, vormt de Iraakse tak van de Moslim Broederschap. De partij is in sommige soennitische provincies vertegenwoordigd in de provinciale raden, maar dat komt vooral omdat er bij de lokale verkiezingen in 2005 verder vrijwel geen soennitische partijen meededen en de meeste soennieten de verkiezingen boycotten. De IIP deed in december 2005 mee met de parlementsverkiezingen op een soennitische kieslijst (een Iraaks Akkoord Front), en trad toe tot de regering. In 2007 stapten de soennieten uit de regering, om in 2008 weer terug te keren. Tijdens de komende verkiezingen in 2009 kan de IIP veel concurrentie verwachten van de ’Zonen van Irak’: door de Amerikanen bewapende tribale milities die de afgelopen jaren de rust in de soennitische gebieden min of meer hebben teruggebracht. Deze ’Zonen’ gaan ook deelnemen aan de verkiezingen.