’Dit is geen plek om oecumene te creëren’

Veel deelnemers trok de Auschwitzherdenking dit jaar, maar niet iedereen is blij met de politieke lading en de nadrukkelijke beveiliging.

Andere jaren ging Wil Merkies (77) rechtstreeks naar de Auschwitzherdenking in het Wertheimpark. Dit jaar is ze bewust naar het Amsterdamse stadhuis gegaan, waar mensen zich vooraf verzamelen voor de stille tocht door de Plantagebuurt. Ze is geschokt door de beveiligingsmaatregelen die ze onderweg heeft gezien: de vele agenten, de mannen met oortjes. „Het is te gek wat er met de Auschwitzherdenking gebeurt. Ik zag zelfs de mobiele eenheid bij het Wertheimpark!”

Ze woont heel haar leven in de Rivierenbuurt, waarvandaan veel joodse Amsterdammers in de Tweede Wereldoorlog zijn weggevoerd, hun dood tegemoet. Ze betreurt alle opwinding rond de herdenking. „Mijn buurvrouw durft niet te komen en er zijn meer mensen weggebleven.”

Tegen de zin van het organisatiecomité belandde de Auschwitzherdenking dit jaar in politiek vaarwater. Bij diverse demonstraties de laatste weken tegen het Israëlische optreden in de Gazastrook riepen moslimjongeren antisemitische leuzen. Demonstrant en SP-parlementariër Harry van Bommel kreeg het dringend verzoek van het comité om weg te blijven bij de herdenking, nadat hij had opgeroepen tot een intifada tegen de joodse staat.

Joodse mensen en instellingen werden mikpunt van geweld. Het joods-Marokkaans netwerk in Amsterdam, bedoeld om wederzijds begrip te kweken, spatte uiteen. Islamitische organisaties beklaagden zich over de ‘eenzijdige houding’ van het kabinet in het joods-Palestijnse conflict. Minister Eberhard van der Laan (integratie) riep daarom moslims afgelopen week op om massaal naar de Auschwitzherdenking te komen. De haat in het Midden-Oosten moet niet naar Nederland overslaan, beklemtoonde hij.

De Auschwitzherdenking is niet bedoeld voor het kweken van meer begrip tussen joden en moslims, vind Esther (31), zelf joods. „Alles heeft een plek en een tijd. Dit is niet de plaats om een moslim-joodse oecumene te creëren. Dit gaat over onze grootouders.”

Sylvia (32) voelt zich wel aangesproken. Haar Marokkaanse vriendin Latifa is vandaag mee. „Het is niet goed als er een schisma ontstaat tussen bevolkingsgroepen.” Van der Laan zelf zegt na afloop van de herdenking dat er ‘misverstanden’ zijn gerezen over zijn oproep. Hij wilde ermee voorkomen dat „moslimjongeren het Midden-Oostenconflict hier zouden brengen. En dat is gelukt”, wijst hij op de rustig verlopen herdenking.

Overigens zijn maar weinig moslims op de herdenking afgekomen: enkele vertegenwoordigers van moslimorganisaties, politici en leerlingen van een mbo uit Slotervaart, meegenomen door deelraadsvoorzitter Ahmed Marcouch. Hij gelooft in educatie als middel om moslimjongeren te genezen van vooroordelen over joden. „En we moeten normen stellen. Antisemitisme, hakenkruizen, foute leuzen mogen niet. Daar onderhandel je niet over.”

Even ervoor heeft bij het Auschwitzmonument het Kaddisj geklonken. De namen van de vernietigingskampen worden een voor een genoemd. Twee- à drieduizend mensen volgen het tot ver buiten de hekken, aanzienlijk meer dan vorig jaar. ‘Overweldigend’ noemt Auschwitzcomitévoorzitter Jacques Grishaver de opkomst.