Lubanga-zaak begint bij Strafhof na principiële strijd

Na zeven maanden uitstel begint vandaag het eerste proces van het Internationaal Strafhof in Den Haag. De Congolese krijgsheer Thomas Lubanga staat terecht voor de inzet van kindsoldaten.

Nog voor het is begonnen heeft het proces tegen Thomas Lubanga (48) al een flinke impact gehad. In de eerste plaats vanwege de uitstraling van de eerste procedurele zittingen, die lieten zien dat rechters zich daadwerkelijk gaan buigen over het lot van de eens zo onaantastbare Congolese krijgsheer. Maar ook omdat alvast een kwestie is besproken die in veel zaken voor het Strafhof aan de orde zal komen.

De rechters van het Strafhof hebben namelijk een grens getrokken. Veel van het bewijsmateriaal tegen Lubanga dat de aanklagers vorige jaar presenteerden kwam uit documenten die de rechters en de verdediging niet mochten inzien. Dat hadden ze zo afgesproken met de bronnen van dat bewijs, zoals de VN en andere organisaties die in de conflicthaarden in Congo actief zijn. Die vrezen voor represailles tegen hun personeel als hun bijdrage aan het bewijsmateriaal bekend wordt.

In juni oordeelden de rechters dat Lubanga daardoor het gevaar liep geen eerlijk proces te krijgen. Als hij de documenten niet kreeg, zouden zijn advocaten en de rechters ook niet kunnen beoordelen of er ook ontlastend materiaal voor de Congolees in stond. Even dreigde het eerste proces van het Strafhof om die reden te stranden, zeker toen ook in beroep het oordeel van de rechters werd bevestigd. Maar net op tijd wisten de aanklagers van hun bronnen gedaan te krijgen dat ze vrijwel alle documenten toch mogen vrijgeven. Dat is in november gebeurd.

De kwestie was belangrijk omdat het Strafhof vaker te maken zal krijgen met processen waarbij bronnen in het veld gevaar lopen – bijvoorbeeld omdat het conflict nog gaande is. Het oordeel was dus zeer principieel: zelfs als er anarchie heerst in het gebied, moeten toch alle rechten van een verdachte zijn gegarandeerd. Daarmee legt het hof de lat hoog, maar krijgt een eventuele veroordeling een steviger basis.

Lubanga moet zich nu tegen de inhoudelijk aanklacht gaan verdedigen. Heeft hij inderdaad in de Congolese provincie Ituri leiding gegeven aan het ronselen en inzetten van kindsoldaten door zijn Union de Patriotes Congolais (UPC)? Volgens de aanklagers zijn er sinds 2002 tienduizenden kinderen door UPC en andere milities ingezet. Aanklager Moreno-Ocampo hoopt dat het proces tegen Lubanga eind dit jaar is afgerond, wat voor een internationaal hof behoorlijk snel zou zijn.