De planbureaus mogen geen lakei worden van de individuele minister

De regelmatig aan de weg timmerende planbureaus, zoals het Centraal Planbureau (CPB), het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) en het Planbureau voor de Leefgeving vallen, sinds jaar en dag onder de ministeriële verantwoordelijkheid. Met die constructie is op zichzelf niets mis, ware het niet dat het parlement zich in de praktijk regelmatig tekort gedaan voelt. Terecht heeft de Kamer daar dezer dagen een zwaar punt van gemaakt, dat deze week hopelijk in positieve zin beslecht wordt.

Planbureaus zijn er om het kabinetsbeleid objectief, wetenschappelijk en op basis van een grote mate van onafhankelijkheid te onderbouwen. Deze brede taakomschrijving staat er borg voor dat planbureaus niet aan het handje lopen van een individuele minister, laat staan dat zij er uitsluitend zouden zijn om de opvattingen van een minister zo goed en zo kwaad als dat kan van een wetenschappelijk tintje te voorzien. Toch lijkt het daar soms wel op. Dat is slecht voor de planbureaus, maar ook slecht voor het kabinetsbeleid: het gaat ten koste van de objectiviteit en daarmee van de geloofwaardigheid.

Die schijn is gewekt doordat het parlement er tot dusverre niet in is geslaagd op een behoorlijke manier van de denkkracht van de planbureaus te profiteren. Soms kreeg de Kamer nul op het rekest als zij om een advies vroeg. Soms werkten de planbureaus mee, maar lekten hun adviezen voortijdig uit. En omdat de departementsleiding er al veel eerder kennis van had genomen, kon de minister (of zijn woordvoerder) er gemakkelijk de gewenste draai aan geven, nog voor het parlement eraan te pas kwam.

Zo’n gang van zaken is niet bevorderlijk voor de gewenste verhouding kabinet-parlement. In een wenselijke verhouding hoort de Kamer in gelijke mate te kunnen profiteren van de denkkracht van de planbureaus. Die gelijkheid is in het geding als het ene staatsorgaan (het kabinet, of een minister) een informatievoorsprong heeft boven het andere (i.c. het parlement) en het (dankzij de ministeriële verantwoordelijkheid) ook nog in de positie verkeert om die informatie te manipuleren.

Dinsdag stelt de Kamer de positie van de planbureaus opnieuw aan de orde. We rekenen erop dat zij dan de puntjes stevig op de i zal zetten. Met als inzet dat het parlement gelijkelijk moet kunnen profiteren van de planbureaus. Tevens zal het parlement moeten voorkomen dat planbureaus verlaagd worden tot lakei van de minister. Daarvoor is hun taak te belangrijk.