Werkgevers, pas op voor oude reflexen in crisis opinie

Ouderen en vrouwen dreigen van de arbeidsmarkt gestoten te worden. Niet doen, zij zijn hard nodig als de economie weer aantrekt.

Door de economische crisis hebben werkgevers tijdelijk minder last van krapte op de arbeidsmarkt. Sommigen van hen vervallen met hun personeelsbeleid spontaan in oude reflexen. Daarmee dreigt de zwaar bevochten vernieuwing op de arbeidsmarkt in één klap weg te spoelen. Zodra de arbeidsmarkt weer aantrekt, ontstaan daardoor onnodig grote tekorten aan personeel. Overheid en sociale partners zouden de handen ineen moeten slaan om kortzichtige oplossingen voor de huidige arbeidsmarktproblemen te vermijden.

Onlangs kreeg een jonge manager bij een in nood geraakte financiële instelling te horen dat hij zijn vierdaagse werkweek – één dag besteedde hij aan zorg – moest omzetten in een vijfdaagse. Vanwege de kredietcrisis moet hij het werk van de ontslagen collega’s opvangen.

Andere werkgevers bepleiten opnieuw het bij voorrang ontslaan van oudere werknemers. Net als indertijd bij de invoering van allerlei regelingen rond vervroegde uittreding, zouden ouderen plaats moeten maken voor jongeren. Zo wordt voorkomen dat jongeren worden ontslagen en er een ’verloren generatie’ opgroeit. Ook FNV Bondgenoten maakte onlangs opnieuw een opening in deze richting.

Het zijn twee voorbeelden van omgaan met werknemers die haaks staat op de vernieuwing van de arbeidsmarkt van de afgelopen jaren. Die vernieuwing is niet zonder moeite tot stand gekomen. Taskforces, convenanten, tv-spotjes, een wet die deeltijdwerk mogelijk maakt – de overheid haalde alles uit de kast om werkgevers te overtuigen dat ouderen langer op de arbeidsmarkt actief moeten blijven en dat vrouwen, vooral moeders, meer uren betaald zouden moeten werken.

’Zorgende vaders’ kunnen daarbij een belangrijke ondersteunende rol vervullen. Als hen dat van werkgeverszijde onmogelijk wordt gemaakt, dreigt het risico dat stellen ook aan de keukentafel in oude reflexen vervallen en de vrouw dan maar weer alle zorgtaken op zich neemt én minder gaat werken.

Hoewel we de afgelopen jaren inderdaad een flinke groei konden optekenen in de participatie van 55-plussers (vooral bij vrouwen) en ook het aantal mannen dat arbeid en zorg combineerde geleidelijk toenam, lijkt die vernieuwing nog niet echt over de volle breedte van het Nederlandse bedrijfsleven geworteld. Nu er tijdelijk sprake is van flinke tegenwind vervallen sommige werkgevers al te gemakkelijk in oude routines. Als de werkloosheid fors oploopt, valt zelfs te vrezen dat de stemmen die terugkeer van vrouwen naar het aanrecht bepleiten, weer luider zullen klinken.

Werkgevers die voor deze weinig doordachte ’oplossingen’ van hun personeelsprobleem kiezen, snijden niet alleen zichzelf in de vingers, maar bewijzen ook hun collega-werkgevers een slechte dienst. Zodra de economische ontwikkeling een keer ten goede neemt, zal blijken dat aan de structurele verhoudingen op de arbeidsmarkt niets is veranderd.

Binnen de kortste keren moeten werkgevers dan weer hun uiterste best doen om aan vakbekwame krachten te komen. Oudere werknemers die nu de deur wordt gewezen, komen niet automatisch terug en vrouwen die minder zijn gaan werken, melden zich over enkele jaren niet spontaan om weer meer uren te werken.

De arbeidsmarkt is in dat opzicht een taaie markt: spaartegoeden kun je van de ene op de andere dag naar een andere bank of zelfs een ander land overschrijven. Op de arbeidsmarkt heb je te maken met mensen, hun voorkeuren en hun gewoontes. Deze laten zich niet zomaar wijzigen.

Binnenkort gaan overheid en sociale partners om de tafel gaan zitten om een sociaal akkoord te sluiten dat is toegesneden op de huidige economische problemen. De gevolgen op de lange termijn van beleidsmaatregelen dienen daarbij expliciet aan de orde te komen. De aandacht voor werktijdverkorting in combinatie met scholing is daarvan een goed voorbeeld.

Minstens zo belangrijk echter is dat afspraken worden gemaakt om te voorkomen dat nu mensen van de arbeidsmarkt worden gestoten die de economie over enkele jaren weer hard nodig zal hebben. Zonder dergelijke afspraken valt te vrezen dat we de financiële problemen op termijn slechts voor problemen op de arbeidsmarkt verruilen.