Bezwaar maken tegen gemeentebesluit ’zinloos’

Bezwaar maken in gemeenten gebeurt vaak bij commissies die niet onpartijdig zijn, blijkt uit een inventarisatie van Trouw.

Vlak nadat burgemeester Piet Bruinooge in Alkmaar het besluit nam om de meeste ramen in de Alkmaarse rosse buurt Achterdam te sluiten, besloot raamexploitant Maatschap J.E. Nool bezwaar te maken tegen de beslissing. Het bedrijf vond dat de burgemeester geen enkele grond had om de boel te sluiten.

Samen met zijn advocaat Rob IJsendijk stelde de bezwaarmaker een bezwaarschrift op waarna een openbare hoorzitting volgde. Die hoorzitting, op 15 januari dit jaar, werd voorgezeten door burgemeester Bruinooge zelf, twee van zijn ambtenaren dienden als commissielid. „Want dat is gebruikelijk in Alkmaar”, stelde de burgemeester. Alle drie de leden van de commissie hebben direct te maken gehad met het besluit om de ramen op de Achterdam te sluiten. Ze moesten dus oordelen over hun eigen handelen. Uit een inventarisatie van Trouw blijkt dat bij de samenstelling van veel gemeentelijke bezwaarschriftencommissies sprake is van belangenverstrengeling. Alkmaar bleek daarin een opmerkelijk voorbeeld.

Advocaat IJsendijk spreekt van een ’uiterst vreemde zaak’. Zo wordt het maken van bezwaar tegen een besluit van de gemeente volgens IJsendijk wel ’heel moeilijk’, want niemand kan garanderen dat het oordeel dat binnen zes weken wordt geveld, onafhankelijk en objectief is genomen.

Volgens hoogleraar bestuurskunde Michiel de Vries van de Radboud Universiteit in Nijmegen ’kan deze constructie absoluut niet’. „Iedere schijn van belangenverstrengeling moet worden voorkomen. Je mag niet over jezelf beslissen.” Hoogleraar gemeenterecht Hans Engels aan de Rijksuniversiteit Groningen en de Universiteit Leiden is het eens met De Vries en noemt het Alkmaarse model ’bizar en ongelofelijk’. „De gemeente moet voor zo’n commissie zoeken naar kwaliteit. Zo’n commissie moet onafhankelijk zijn, zodat de burger weet dat er serieus wordt omgegaan met zijn bezwaar. Dan moet zo’n commissie niet worden voorgezeten door diegene die het bestreden besluit zelf heeft genomen.”

De gemeente stelt bij monde van de juridisch adviseur van burgemeester Bruinooge, Marco Blom, dat Alkmaar helemaal geen officiële onafhankelijke bezwaarschriftencommissie heeft. Volgens de jurist is het overigens „niet gek dat de burgemeester over zijn eigen handelen oordeelt: uitgangspunt van de bezwaarprocedure is een heroverweging van het besluit door het bestuursorgaan zelf en dat is in dit geval de burgemeester”.

De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) heeft ooit een modelverordening uitgebracht waarin regels staan over hoe een bezwaarschriftencommissie moet werken. Volgens een woordvoerder is die richtlijn door meer dan 80 procent van de in totaal 441 gemeenten overgenomen. In de praktijk blijkt echter dat de regels rondom de samenstelling niet altijd goed worden nageleefd.

„Een gemeente is niet verplicht om een bezwaarschriftencommissie te hebben, maar moet de burger wel de mogelijkheid bieden om bezwaar tegen een besluit te maken. In onze verordening staat dat als er dergelijke commissies in het leven worden geroepen, daar nooit iemand in mag zitten die direct betrokken is bij de zaak die voor ligt”, zegt de VNG-zegsman.

Bij het ministerie van binnenlandse zaken leggen ze de bal direct bij de betreffende gemeenteraad neer. „De raad heeft de controlerende taak als het gaat om de samenstelling van de commissie beroep- en bezwaarschriften. Zij moet optreden als er iets niet in de haak lijkt te zijn. In elk geval is er landelijk vanuit Binnenlandse Zaken niets over de samenstelling van dergelijke commissies vastgelegd. Dat is waarschijnlijk ook de reden dat de VNG met een modelverordening kwam, voor duidelijkere richtlijnen”, zegt een woordvoerder van het ministerie.