John Updike 1932 - 2009

John Updike, een van de grootste Amerikaanse schrijvers van zijn generatie, is gisteren overleden aan longkanker. Hij werd 76 jaar.

„De tetralogie is het verhaal van een leven”, schreef John Updike over zijn vierdelige Rabbit-cyclus. „Een leven van een Amerikaans burger die de nationale passie deelt voor jeugd, vrijheid, seks, de nationale openheid en de bereidheid te leren, de nationale gewoonte om te improviseren. En hij is een protestant, geplaagd door een God wiens verschijningsvormen ongrijpbaar zijn, maar allerbelangrijkst.”

Updike blonk uit in zijn serie over Harry Angstrom, troetelnaam Konijn. ’Rabbit’ was de typische modale Amerikaan, een wat egoïstische gezinsman, een emotionele nul, een mopperkont uit het kleinsteedse Amerika – de plek waar Updike zelf ook verkoos te wonen. Via hem kon Updike de passies van de gewone Amerikaan tonen en zijn worstelingen, met zichzelf en met zijn omgeving – zoals zijn vrouw Janice (’dat stomme mormel’) en zijn met drugs en religie kampende zoon Nelson. Maar in de serie kon hij vooral de Amerikaanse geschiedenis neerzetten, het lot van zijn landgenoten in een veranderende wereld. Na ’Rabbit run’ in de jaren vijftig, en ’Rabbit redux’, ’Rabbit is rich’ en ’Rabbit at rest’ over de drie decennia daarna, overleed Angstrom ergens op middelbare leeftijd aan een hartkwaal.

Updike legde later uit waarom hij Rabbit juist aan het einde van de Koude Oorlog aflegde. „Hij diende in de landmacht, stond klaar om naar Korea te gaan, was een havik waar het Vietnam betrof, trots op de maanlanding, en voelde zich in zekere zin altijd gerechtvaardigd, in zijn achterhoofd, door een concept van vrijheid, van Amerika, dat zijn scherpte ontleende aan het contrast met het communisme. Nu dat contrast verdwenen is, is dat een reden om hem, met spijt, te ruste te leggen in 1990.”

Updike schreef een vijftigtal boeken, met de ’Witches of Eastwick’ als een van de bekendste, en daarnaast bergen poëzie, essays en kritieken. Hij was een meester van het detail, die vooral gericht was op het begrijpelijk maken van de worstelingen van zijn personages. In een van zijn laatste boeken, ’Terrorist’, beschrijft hij de ontwikkeling van Amerikaanse scholier tot radicale strijder voor de islam. Sommigen verweten hem teveel begrip te tonen, wat nog eens illustreerde hoe Updike de personages zelf hun verhaal liet leven, zonder daarover hard te oordelen.

Updike won vrijwel alle Amerikaanse literaire prijzen, waaronder tweemaal de Pulitzer. De Nobelprijs ging echter aan zijn neus voorbij, hoewel hij die wel aan één van zijn literaire personages schonk. Zijn laatste prijs kreeg hij twee maanden geleden: een lifetime award voor het schrijven van slechte seksscènes.