Jongeren moeten te vroeg keuzes maken

Het Nederlandse schoolsysteem zet adolescenten veel te veel onder druk om belangrijke keuzes te maken, terwijl ze daar psychologisch vaak nog niet aan toe zijn. Het huidige onderwijsstelsel moet daarom flexibeler worden.

Dit zegt de Leidse ontwikkelingspsycholoog prof. Michiel Westenberg vandaag in een vraaggesprek met Trouw. ,,Zodra een leerling voor een profiel of studierichting heeft gekozen, is hij in een soort fuik gezwommen en kan hij zich nauwelijks meer bedenken. Daar moeten we echt vanaf", zegt Westenberg.

De hoogleraar doet onderzoek naar de psychosociale ontwikkeling van adolescenten, waaruit blijkt dat het verwerven van zelfinzicht, van inzicht in anderen en van zelfstandigheid veel tijd in beslag neemt. De hersendelen die hierbij betrokken zijn, blijven zich nog lang na de puberteit ontwikkelen, soms zelfs tot het 25e levensjaar. ,,Dit maakt het voor veel leerlingen moeilijk om te kunnen reflecteren op wat ze doen en wat bij ze past - dus moeilijk om belangrijke keuzes te maken. Toch moeten ze op de middelbare school al rond hun 15e een profiel kiezen en belanden ze in een traject waar ze niet makkelijk meer uitkomen."

Westenberg wil niet zeggen dat adolescenten géén keuzes zouden moeten maken, want daar leren ze van. ,,Maar ze moeten dat met vallen en opstaan kunnen doen. Nu krijgen ze te horen: Je hebt dat profiel gekozen, nu zit je ook vast in Cultuur en Maatschappij, of in Natuur en Techniek. Je moet als leerling echt mazzel hebben als een school wat flexibeler is en de gelegenheid wil bieden om nog te switchen."

Flexibiliteit moet juist de norm worden, vindt Westenberg. ,,Ik ben níet voor een stelselwijziging. Grootscheepse stelselwijzigingen geven alleen maar een hoop ellende. Maar binnen het huidige stelsel moeten we wel meer flexibiliteit inbouwen. Met meer vluchtwegen en verbindingswegen tussen profielen, schooltypes en studierichtingen. Dat geldt zowel voor het voortgezet als voor het hoger onderwijs."

Morgen verschijnt bij Trouw de bijlage School en Beroep