Met 'truc' omzeilt Bos boekhoudregels

De jongste deal tussen minister Bos en ING heeft veel weg van een truc. De belangrijkste oplossingen zijn een antwoord op de vraag: Hoe omzeilen we de voorschriften van de boekhoudregels?

ING heeft, anders dan andere Nederlandse banken, een grote beleggingsportefeuille in Amerikaanse hypotheken. Dat komt door het succes van de internationaal opererende internetbank ING Direct. Ook in de Verenigde Staten werd via die bank veel spaargeld opgehaald. Maar ING mocht van de plaatselijke autoriteiten alleen in de VS actief zijn als het spaargeld in de lokale huizenmarkt zou worden belegd.

Dat is lang goed gegaan, maar de crisis op die huizenmarkt komt dan juist bij ING hard aan. De portefeuille hing als een molensteen om de nek van ING: elke waardedaling moest opgevangen worden met een grotere kapitaalreserve. Die steeds grotere reserve maakte de voorraad kapitaal om kredieten te verstrekken weer kleiner.

Daar komt de Nederlandse overheid om de hoek kijken. Bos is er alles aan gelegen dat banken, ook ING, wel de middelen behouden om krediet te verstrekken, in de hoop dat daarmee de economische crisis in ieder geval verzacht kan worden.

De hypotheekportefeuille verkopen was geen optie voor ING. Elke andere bezitter zou immers, net als ING, te maken krijgen met de boekhoudregels die voorschrijven dat de portefeuille op dagwaarde op de balans moet staan. Die waarde is zo laag, dat daar tegenover grote reserves moeten staan. Bij iedereen, behalve een overheid. Zoals specialisten het uitleggen: de boekhoudregels zijn er om vertrouwen te wekken in een bedrijf, maar de overheid is uit zichzelf vertrouwenwekkend. In lekentaal: een staat kan niet failliet gaan. Om ING niet met een verkoop op te zadelen, blijft de portefeuille op de balans van ING. De staat neemt alleen het economisch en niet het juridisch eigendom over. Kosten voor de staat en revenuen op beleggingen (aflossingen en rente op hypotheken) heffen elkaar vrijwel op.

Al in oktober overwoog Bos deze portefeuille over te nemen, maar toen durfde hij het niet aan. In december werd het Amerikaanse analysebureau Dynamic Credit gevraagd de portefeuille te beoordelen: waar in de VS waren hypotheken verstrekt? In Californië is bijvoorbeeld minder risico dat iemand niet kan betalen dan in autostad Detroit.

Op grond van die analyse concludeert het bureau dat de Nederlandse staat per jaar een winst zou kunnen maken van tweehonderd miljoen dollar. De kans op dit scenario wordt geschat op 75 procent. Zelfs in het allerslechtste scenario (25 procent kans) maakt de overheid nog een aantal jaren winst.