’Werk bepaalde alles bij emigratie uit Marokko’

Hoe staat het met het arbeidsethos in Nederland? Deel 9 (slot) van een serie. Souad Salama (44) werkt voor een taal- en inburgeringsstichting.

„Mijn ouders kwamen naar Nederland om het economisch beter te krijgen, maar sociaal gezien was de emigratie een verarming. Werk bepaalde alles. Er was nauwelijks ruimte voor andere dingen, mijn ouders leefden behoorlijk geïsoleerd.

„Mijn vader werkte overdag in de fabriek, de Nederlandse Kleurstoffenindustrie, en ’s avonds had hij daar een baan als schoonmaker. Ook mijn moeder werkte ’s avonds, al kwam zij zelf uit een traditioneel gezin. Ze schaamde zich als ze uit werken ging. De emotionele belasting van het werken was groot voor haar. Maar het was nodig om de eindjes aan elkaar te knopen en te sparen voor het grote doel: de terugkeer naar Marokko.

„Ook wij, de acht kinderen, werkten. Het was heel normaal dat iedereen een bijdrage leverde aan het gezinsinkomen. Dat heeft me gevormd, het leerde me dat je moet werken als je het beter wilt hebben. Ik was wel eens jaloers op klasgenootjes die in een villa met twee auto’s voor de deur woonden. Dat wilde ik ook.

„De terugkeer naar Marokko is er nooit gekomen. Mijn vader overleed in 2002, ziek van de troep waar hij al die jaren in de kleurstoffenfabriek mee gewerkt had. Dat was voor mij een keerpunt in mijn leven. Ik besefte dat ik de keuze had om mijn eigen leven in te richten. Ik kon gaan werken en mezelf ontwikkelen, of ik kon thuisblijven bij de kinderen, misschien vrijwilligerswerk doen. Ik moet eerlijk zeggen dat ik het in het begin wel moeilijk heb gehad, als ik mijn kleintjes naar de crèche bracht. Dat komt ook omdat mijn eigen moeder zo’n belangrijke, centrale rol speelde in ons gezin. Kon ik dat ook als ik bleef werken?

„Nu geef ik aan mijn dochters door: als je het beter wilt hebben, moet je het zelf doen. Al koppel ik werken niet zozeer alleen aan die euro’s. Het werk dat ik doe, geeft me veel voldoening, ik heb het gevoel dat ik zinvol bezig ben. Mijn dochters zeggen nu ook dat ze graag willen werken, dat moet nu eenmaal als je een leuk huis wilt en een auto, maar ze willen wel werk doen dat ze leuk vinden.

„Door de hulp die ik mijn ouders bood als ze bijvoorbeeld naar de dokter moesten, en later door mijn werk voor de Nederlandse Moslim Omroep, zag ik de problemen waar inburgeraars mee te maken hebben. Met mijn zus en collega besloot ik een stichting op te richten die zich niet alleen richt op het verplichte taalaspect, maar ook op de persoonlijke ontwikkeling vanuit een niet-westerse bril.

„Veel mensen maken nog steeds redelijk onbewust de stap om te verhuizen naar Nederland voor een beter leven. Ze staan niet bewust stil bij de gevolgen. Ook zijn ze er ook nu vaak van overtuigd dat hun verblijf hier tijdelijk is, wat het in de praktijk zelden is.

„Ik probeer mijn cursisten mee te geven dat werk belangrijk is voor je persoonlijke ontwikkeling, voor sociale contacten. Vooral voor allochtone vrouwen is werk een manier om zich te emanciperen en economisch onafhankelijk te zijn. Maar soms krijgt de nadruk op werk, werk en nog eens werk vanuit de overheid een negatief effect. De nadruk wordt gelegd op taal en op verplichting, niet op de capaciteiten van personen. Geef mensen ruimte, veiligheid en vertrouwen om op hun eigen manier en voorwaarden de stap naar buiten, naar de arbeidsmarkt, te zetten. Dan komt het met die emancipatie wel goed.”