Chantage met zwangere 14-jarige

Met vernieuwde familiewetgeving wilde Marokko de rechten van de vrouw flink verbeteren. Maar tussen wet en praktijk gaapt een kloof.

Ondanks de vijf jaar geleden hervormde familiewetgeving is het in Marokko nog steeds mogelijk met een minderjarig meisje te trouwen. Zeker, officieel moet ze nu achttien jaar zijn in plaats van vijftien, maar bij de rechter kan dispensatie worden aangevraagd. En in ruim tachtig procent van de gevallen wordt die ook verkregen. Nog altijd is bij grofweg één op de tien Marokkaanse huwelijken een minderjarig meisje betrokken.

Met de vernieuwing van de Mouddawana, zoals de familiewetgeving heet, werd de ongelijkheid voor de wet tussen man en vrouw voor een groot deel opgeheven. Zo maakt de nieuwe wet polygamie in de praktijk weliswaar niet onmogelijk maar wel een stuk moeilijker, door die aan strenge voorwaarden én aan het oordeel van de rechter te onderwerpen. De man heeft toestemming nodig van zijn eerste vrouw om een tweede vrouw te huwen en de vrouw heeft het recht gekregen een scheiding aan te vragen als haar man er een echtgenote bij neemt.

Een huwelijk kan verder niet meer worden ontbonden door het driemaal uitspreken van de simpele formule ’Je bent verstoten’. En een vrouw heeft de handtekening van haar vader niet meer nodig om te trouwen. Ze is sinds vijf jaar bovendien sámen met haar man verantwoordelijk voor het onderhouden van het gezin. Voorheen was dat louter zíjn verantwoordelijkheid, waar zíj haar trouw, gehoorzaamheid, respect etcetera tegenover stelde.

Perfect, in de zin van gelijkheid tussen en man en vrouw voor de wet, is de vernieuwde Mouddawana nog niet. Het erfdeel van een zoon, bijvoorbeeld, is nog altijd twee keer zo groot als dat van een dochter. Vrouwen kunnen niet met meerdere mannen trouwen.

Al is de deels in stand gehouden ongelijkheid vrouwenorganisaties nog een doorn in het oog, frustrerender achten ze de gebrekkige toepassing van de nieuwe wet: dat het op papier veroverde terrein in de praktijk maar al te vaak weer moet worden ingeleverd – zoals in het geval van een huwelijk met een minderjarig meisje.

Ook juriste en feministe Malika Benradi, docente privaatrecht aan de Universiteit Mohammed V te Rabat en actief lid van Jossour Forum des Femmes Marocaines, stoort zich aan de kloof tussen de wet en de Marokkaanse praktijk. „De Mouddawana stelt een minimumleeftijd maar geeft tegelijkertijd rechters veel ruimte. Als een meisje zeventien is, de indruk maakt rijp te zijn voor een huwelijk en er zelf voor honderd procent achter staat, dan zou ik er ook niet moeilijk over doen. Maar vaak betreft het jongere meisjes.” Met de leeftijd van meisjes wordt op het platteland soms gesjoemeld.

Om die reden bepleit feministe en advocate Zahia Amoumou in het Franstalige weekblad TelQuel een absoluut verbod op dergelijke huwelijken. „In dorpen komt het nog regelmatig voor dat een vader zich voor de rechter presenteert met zijn zwangere veertienjarige dochter aan zijn zijde. In het belang van de baby staat de rechter een huwelijk dan toe, maar feitelijk is het chantage. De dochter wordt op die manier het recht op scholing ontnomen.”

Een ander heikel punt is de aanvraag van een scheiding. De nieuwe familiewet maakt het vrouwen makkelijker te scheiden, maar ook hier heeft de rechter nog veel speelruimte. Vooral conservatieve rechters hebben de neiging de nieuwe wet als een aanslag op de hoeksteen van de samenleving te zien – het heilige instituut gezin wordt erdoor bedreigd – en voeren in hun eentje een soort ontmoedigingsbeleid. Bijvoorbeeld door vrouwen die in hun ogen ’maar lukraak willen scheiden’ een zeer lage alimentatie in het vooruitzicht te stellen. Juriste Malika Benradi: „Met de nieuwe Mouddawana is een mentaliteitsverandering ingezet, het eindpunt is nog lang niet bereikt.”