De romans lagen voor het oprapen

Márquez kan prachtig vertellen over zijn leven. Maar wat daarvan waarheid is en wat fictie, weet je nooit. Een biografie is daarom welkom.

In de Colombiaanse stad Cali at ik ooit in een openluchtrestaurant waar bij de ingang een lama stond. Om zijn nek hing een bordje met de tekst: ’Te koop of ruilen tegen een Harley-Davidson’.

Het is vaak gezegd, ook door de schrijver zelf: de sprookjesachtige, buitenissige wereld waarin de romans van de Colombiaan Gabriel García Márquez zich afspelen, is hecht geworteld in de dagelijkse realiteit van zijn geboorteland. In zijn nieuwe biografie van ’Gabo’ bespreekt Gerald Martin dan ook uitvoerig de bronnen van diens boeken.

Want het leven en de jeugd van de schrijver waren voor Márquez rijke inspiratiebronnen. Verwikkelingen te over: de huwelijken binnen eenzelfde familie maakten dat de takken van de stambomen als lianen met elkaar verstrengeld raakten. De vader van de schrijver was een flierefluiter die een spoor van talloze bastaardkinderen en failliete apotheken achterliet. De romans en verhalen, geeft Martin te verstaan, lagen er voor het oprapen.

Deze biografie bevat veel wetenswaardigs over het leven van de schrijver, en een intelligente en belangwekkende analyse van zijn politieke stellingnamen, waaronder Gabo's voor velen wat ongemakkelijke vriendschap met Fidel Castro.

Martin laat goed zien hoe die met het levensverhaal van Márquez is verbonden. Zijn onderzoek en analyse van de manier waarop Márquez’ kijk op de Colombiaanse samenleving en op de wereldpolitiek zich ontwikkelde, zijn zeer zorgvuldig: de relaties met vrouwen, zijn bijzondere band met zijn grootvader, zijn generositeit en gehechtheid aan vrienden, de belevenissen met de filmindustrie, de waarden waaraan Márquez trouw is gebleven, andere waarden die geleidelijk naar de achtergrond schoven.

Die verdienste is des te groter omdat García Márquez een notoir weerspannig biografie-onderwerp is. Over zijn leven heeft de schrijver zelf veel mooie anekdotes verspreid, maar de waarheid daarvan is eerder poëtisch dan objectief.

Het sterkst is Martin in de analyses van de boeken van Márquez. Vooral de beknopte behandeling van de laatste grote reportageroman, ’Ontvoeringsbericht’, is voorbeeldig. Martin toont hoe Márquez' weergave van de Colombiaanse werkelijkheid door de vorm van het boek welhaast onvermijdelijk werd geplooid - nadat hij eerst heeft laten zien hoe de schrijver, ten gevolge van zijn positie als beroemdheid moeilijk voor een ander perspectief dan het gebruikte had kunnen kiezen.

Het lijvige ’Magician: Gabriel Gárcia Márquez – A Life’ is in Nederland verschenen onder de enigszins pretentieuze titel ’Gabriel Gárcia Márquez – De biografie’. De auteur heeft weliswaar achttien jaar aan zijn boek gewerkt, maar mocht hij tijd van leven hebben, zo laat hij weten, dan zal er over enige tijd een twee à drie keer zo lange versie volgen. ’De definitieve biografie’, zoals de uitgever op het omslag heeft gezet, is dit boek alleen al om die reden niet. Een beetje dom, zoals ze in Zuid-Amerika zeggen.

Ook leest het boek nogal stroef. Deels lijkt dat te wijten aan de haast waarmee de Nederlandse versie door vier vertalers in elkaar is gesmurft. Vooral tussen, grofweg, bladzijde 250 en bladzijde 350 gaat er heel wat mis. Zo is er sprake van ’provocatieve verhalen’ en wordt een bundel verhalen een ’collectie’ genoemd.

Maar ook Gerald Martin zelf gaat niet vrijuit. Hij is bepaald geen vindingrijk stilist. „De verschillende versies verschillen”, laat hij de lezer weten. Elders heeft hij het over een ’visueel beeld’. Ook bevat de tekst veel storende slordigheden. Jorge Luis Borges wordt een paar maal Burgos genoemd. Ook die Burgos komt niet voor in het register. Dat zijn natuurlijk pietluttigheden, maar in het boek staan er tientallen en dan raakt de lezer erop gespitst en komt het onbekommerde leesgenot in het gedrang.

Dat neemt echter niet weg dat het goed is om te beschikken over dit boek, dat een panoramisch overzicht geeft van het rijke en intrigerende leven van één van de grootste der groten onder onze tijdgenoten.