Alle eer voor ’herstellend racist’

De dag waarop Barack Obama president wordt, staat in het teken van Abraham Lincoln. Net als de campage, die zonder hem niet had gekund.

Zijn eerste stap op weg naar het presidentschap zette Barack Obama letterlijk in het voetspoor van Abraham Lincoln: hij verklaarde zich kandidaat tijdens een toespraak voor het parlementsgebouw, het Capitool, van de staat Illinois.

Beiden waren daar senator. Beiden maakten promotie naar de volksvertegenwoordiging in Washington, en hadden daarna aan een paar jaar in het Congres genoeg om de sprong te maken naar het presidentschap.

Maar voor Obama steekt de overeenkomst dieper dan alleen een parallel in twee carrières. Lincoln is een zeldzaamheid in de Amerikaanse geschiedenis: een blanke die een held is voor de zwarten. Tijdens een dieptepunt in de Amerikaanse geschiedenis, de Burgeroorlog tussen het slavenhoudende Zuiden het daarvan afkerige Noorden, kondigde hij de vrijmaking af van de slaven in de opstandige staten.

Op die heldenrol valt veel af te dingen. Lincoln zonderde uitdrukkelijk de staten en zelfs delen van staten uit die niet in opstand waren. En dat een zwarte Amerikaan vrij was, wilde nog niet zeggen dat hij hem ook als gelijke beschouwde. Het leek hem eigenlijk wel een goed idee als de bevrijde negerslaven een eigen land kregen in Panama, of met een oprotpremie naar Haïti of Liberia gingen.

Wie wil bewijzen dat Lincoln een racist was, vindt dus materiaal genoeg, schreven de historici Robert Louis Gates en John Stauffer gisteren, in de New York Times.

Daar stellen ze tegenover dat hij wel degelijk in staat was tot respect voor een zwarte. De schrijver en politicus Frederick Douglass vond hij ’horen bij de meest verdienstelijke mannen van het land’. Dat was meer dan een beleefde frase: toen hij was herkozen en zijn tweede inaugurele rede had geschreven, wilde hij die per se aan Douglass voorleggen. „Hij was een herstellende racist”, concluderen de twee historici dan ook, een uitdrukking gebruikend die meestal op alcoholisme slaat.

Maar de geschiedenis heeft zijn eigen verslavingen, en Lincoln is daar voor Amerikanen een van. Toen Obama een treinrit maakte naar Washington zoals Lincoln dat deed, een feestconcert gaf voor het grote marmeren monument en om zijn bijbel verzocht voor de beëdiging, sprak daar een onvoorwaardelijke en algemeen begrepen verering uit.

En ambitie: Lincoln werd staatshoofd van een land dat voor zijn overleven vocht. Om het bij elkaar te houden deed hij zowel het voor de hand liggende als het gedurfde. Hij voerde oorlog, maar maakte ook voor miljoenen de VS tot een thuis. De uitdaging voor Obama is minstens zo groot.