Het smeulende vuurtje wakkert aan

De machtspolitiek van het CDA om een onderzoek naar de politieke steun van de invasie in 2003 in Irak tegen te houden, dreigt uiteindelijk te falen – door klappen uit twee onverwachte hoeken.

’Graag goed opbergen in de archieven voor het nageslacht. De discussie is hiermee voor dit moment gesloten’, schreef de toenmalige secretaris-generaal van buitenlandse zaken op een advies van zijn volkenrecht-juristen over de wetmatigheid van een gewelddadige invasie in Irak.

De minister van destijds, Jaap de Hoop Scheffer, kreeg het advies – dat zaterdag onthuld werd door NRC Handelsblad – nooit te zien.

Het gebeurt wel vaker dat adviezen de minister niet bereiken en nog in de ambtelijke molen sneuvelen, zei minister Donner van sociale zaken gisteren voor de televisiecamera. Dit kan een heel ander licht op de zaak werpen, zegt VVD-Kamerlid Van Baalen vandaag in Trouw (zie interview hiernaast).

Dat er volkenrechtelijke bezwaren waren tegen een inval in Irak in 2003 was al bekend. Onder anderen de Nederlandse volkenrechtdeskundige en oud-minister van buitenlandse zaken, Peter Kooijmans, ventileerde deze mening. Volgens veel juristen was de dreiging voor ’ernstige gevolgen’ als Irak niet mee zou werken aan wapeninspecties niet voldoende voor een invasie. Er diende een nieuwe, aparte uitspraak te komen van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties.

De argumenten daarvoor werden De Hoop Scheffer onthouden. Dat gebeurde omdat die argumenten hem al eerder uitgebreid te verstaan waren gegeven, of omdat het kabinet alleen vroeg om argumenten om de eigen politieke lijn te steunen.

Minister Verhagen (CDA) van buitenlandse zaken mag op die vraag, een samenvatting van alle vragen die SP, D66 en VVD inmiddels stelden, een duidelijk antwoord geven. Komt dat antwoord niet en kan Verhagen niet aannemelijk maken dat De Hoop Scheffer die argumenten wel gehoord of gelezen heeft, dan zal de VVD in de Tweede Kamer een verzoek om een parlementair onderzoek of zelfs een enquête steunen, aldus Van Baalen.

De VVD was een toegewijde coalitiepartner van Balkenende in 2003. De liberalen voelden nooit voor een onderzoek naar de gang van zaken destijds. En door de PvdA in de coalitieonderhandelingen vast te pinnen op de belofte geen onderzoek te eisen, dacht de premier de zaak aardig onder controle te hebben.

Volgens Balkenende is alles bekend over de gang van zaken destijds en is een onderzoek dus vergeefse moeite. Maar alle vage antwoorden op vragen uit de Eerste Kamer en het niet aan De Hoop Scheffer voorgelegde memorandum geven nieuwe brandstof aan het smeulende vuurtje, dat zegt dat er meer aan de hand is.

Balkenende rekende buiten PvdA-senator en oud-minister Klaas de Vries, die zich niet gebonden acht aan de belofte van zijn partijgenoten aan de overkant. De premier werd schaak gezet door de VVD in de Eerste Kamer, die zijn nietszeggende antwoorden op de vragen van De Vries als aanleiding gebruiken voor een onderzoek door de Eerste Kamer.

Of de onthulling van NRC Handelsblad na het eerdere schaak een schaakmat betekent, is maar zeer de vraag. De PvdA in de Tweede Kamer roept weliswaar dat de onthulling opnieuw bewijst dat de inval en dus de Nederlandse politieke steun aan die inval onrechtmatig was, maar de fractie zal zich aan de afspraak van ’geen onderzoek’ houden.

Voor Van Baalen, de SP en D66 – die partijen pleiten al langer voor een onderzoek – is er nog steeds geen meerderheid als niet óf de ChristenUnie óf de PvdA hun kant kiest.

In de Eerste Kamer liggen vooralsnog veel grotere bedreigingen voor een premier die koste wat het kost een onderzoek naar de politieke steun van de Nederlandse regering voor de inval in Irak wil tegenhouden. De liberale fractievoorzitter in de Eerste Kamer, Uri Rosenthal, liet dat gisteren in het televisieprogramma ’Buitenhof’ nog eens duidelijk merken. En premier Balkenende heeft de PvdA-fractie in de Eerste Kamer niet in de hand.