Heertje’s huiskamerpsychologie

opinie Televisie is niet wat je denkt dat je ziet. Het is een toneelstuk, maar hoe laat je dat zien? Dat is kortweg de opdracht die Raoul Heertje zichzelf gegeven heeft met zijn experimentele programma ’Heerlijk, eerlijk, Heertje’ (vrijdag, VPRO, Nederland 3).

Als ik het goed begrepen heb, tenminste. En anders maar niet. Het is namelijk óók de bedoeling om met het programma enige verwarring bij de kijkers te stichten.

Hoe dan ook, zo vaak gebeurt het niet dat televisiemakers mogen experimenteren, dus laten we sowieso blij zijn dat zoiets als ’Heerlijk, eerlijk, Heertje’ tussen 225 keer Catherine Keyl door een kans krijgt.

Heertje begon zo eerlijk mogelijk. „Als u nu al denkt: ’nou, dat gaat niks worden’ dan zou ik wegzappen. Maar als u denkt: ’nou, wie weet vindt hij toevallig iemand interessant en leuk die ik ook interessant en leuk vind’, dan moet je blijven kijken.”

In een ’monoloog vermomd als dialoog’ probeert Heertje via een interviewprogramma – maar eigenlijk dus ook weer niet – duidelijk te maken hoe mensen veranderen of juist altijd in dezelfde houding schieten als er camera’s in het spel zijn.

Bij Prem Radhakishun, die in de eerste aflevering van ’HeH’ te gast was, zagen we dat gebeuren. De stoel van Prem was nog niet warm en klik, daar ging de knop al om. Zo rustig als Heertje hem kende als vriend in de privésfeer, zo druk en opstandig werd Prem zodra het televisie werd.

Zo zijn er natuurlijk talloze situaties of personen te bedenken die er bewust of onbewust voor zorgen dat het niet naturel is wat we zien.

Een interview dat Heertje had gegeven aan ’Volkskrant Magazine’, een optreden bij ’Pauw en Witteman’; er traden allemaal mechanismen in werking die de ’echtheid’ geweld aandoen.

Vrijdag zagen we een meisje dat nauwelijks hoefde om te schakelen toen haar gevraagd werd om net te doen alsof de inauguratie van Obama al achter de rug was. Ze meldde doodleuk wat ze ervan had gevonden: „Heel mooi moment. Met z’n oma en zo.”

Het is tv, dus ach, zal ze gedacht hebben. Het is show. Zou een verklaring kúnnen zijn.

Maar heeft het wel met televisie te maken?

Eerlijk gezegd dacht ik thuis– want je gaat er wél heel erg over zitten nadenken – eigenlijk niet. We spelen allemaal en overal een toneelstukje.

In de trein doe je anders dan op je werk en op een verjaardag gedraag je je niet zoals in de supermarkt (hoewel, sommigen beschouwen tijdens zo’n feestje de boekenkast van een ander ook als een halve supermarktstelling – maar goed).

Zodra de mens zich in een televisie-omgeving weet, hoort daar net zo goed een soort gedrag bij. Maar waar is het begonnen, dat lijkt me zo interessant. En waar eindigt het? Nog boeiender.

Nou ja, ’Heerlijk, eerlijk, Heertje’ dus. (Beetje oubollige naam, trouwens).