Oude reflexen steken kop op

Verbijsterd is het bedrijfsleven over de snelheid en diepte waarmee de crisis heeft toegeslagen.

Neem een middelgrote toeleverancier van de auto-industrie. In de zomer ging het bedrijf nog van een drie- naar een vijfploegendienst om zo al het werk aan te kunnen. In november zag het echter de vraag naar zijn producten plotseling met 45 procent kelderen. Men kan niet geloven dat deze uitval structureel zal zijn.

Een prop die er vroeg of laat uitschiet, beschreef Hans van der Steen van werkgeversorganisatie AWVN deze week het gevoel bij ondernemingen. Het aantal opdrachten zal uiteindelijk weer omhoog schieten, verwachten de werkgevers. Chipmachinefabrikant ASML is er een van. Na een dramatisch slecht laatste kwartaal voorziet topman Eric Meurice op enig moment „een vraag steil omhoog”. Op dat moment wil ASML zo snel mogelijk aan de bak. Maar wat te doen in de tussentijd, tot de prop eruit plopt? De regeling voor werktijdverkorting, die minister Donner onder druk van werkgevers en vakbonden deze week heeft verlengd tot 1 maart, is slechts een noodverband. Iedereen is het daarover eens. Als die regeling in de zomer afloopt zal de crisis niet voorbij zijn. Dwingt dat bedrijven om na de flexwerkers ook de vaste medewerkers de laan uit te sturen? En kan een fabrikant aan arbeidskrachten komen als de vraag weer plots aantrekt?

Een aantal oude reflexen steekt al de kop op. De hand ophouden bij de overheid als het slecht gaat, onder het motto van behoud van werkgelegenheid, is zo’n reflex. Dit terwijl de door de werkgevers en vakbonden zelf beheerde ontwikkelings- en opleidingsfondsen in de verschillende sectoren bulken van het geld. Breek die fondsen eens open voor scholing van (tijdelijk) overtollig personeel, het is nu dood geld.

Illustratief is ook een opmerking van een werkgever deze week op het AWVN-congres. Die opperde het afgeschafte prepensioen van stal te halen om zijn oudere werknemers een mooie afvloeiingsregeling te bieden. Het geeft zo’n bedrijf financieel lucht als het de duurste krachten naar huis kan sturen en deze werknemers willen daar misschien zelf best graag aan meewerken. Maar het botst natuurlijk keihard met het beleid om de arbeidsparticipatie te verhogen en mensen langer aan het werk te houden.

Wie verder kijkt dan deze crisis ziet onmiddellijk het probleem opdoemen van het structurele tekort aan arbeidskrachten door vergrijzing en ontgroening. Dus alles moet er aangelegen zijn om mensen aan de slag te houden of in de startblokken te hebben staan als de economie opveert. Anders gaan de concurrenten – en die zitten wereldwijd te hopen dat rivalen in deze crisis het loodje leggen– er met de opdrachten vandoor.

Triest is te zien dat het aan de slag helpen van mensen die nog aan de kant staan, zo’n lage prioriteit heeft bij bedrijven. Die lage prioriteit wordt door de werkgeversorganisaties betreurd maar je kunt geen ijzer met handen breken, zei Van der Steen. Maar het is ook in het belang van de werkgevers dat jonggehandicapten en anderen mee kunnen doen. Straks zijn de vijvers met jonge, kerngezonde mannen snel leeggevist.