Lering trekken uit Irak

Den Haag stond in het teken van Afghanistan deze week, terwijl we al bijna vergeten zijn dat het deze maand zes jaar geleden is dat Saddams regime werd verjaagd. En dat terwijl we uit de voortgang in Irak lering kunnen trekken voor Afghanistan.

Irak raakt steeds meer op de achtergrond in het Westen. Een aanslag met enkele doden haalt de krant niet meer. De media zijn Irak-moe. Het beeld van wat er aan de hand is wordt steeds minder scherp. Dat blijft hangen in het algemene beeld dat het beter gaat, maar nog niet goed. De interesse verplaatst zich samen met de officiele Amerikaanse aandacht naar Afghanistan. Want dat conflict lijkt zich als een bosbrand over de regio uit te breiden, terwijl het in Irak immers langzaam beter gaat. Extra militairen en extra inspanningen zijn nodig om de radicale islam die opnieuw toeslaat, terug te dringen.

Maar is het logisch om een land waar met de Amerikaanse invasie een burgeroorlog is ontketend, weer grotendeels aan zijn lot over te laten? Terwijl de tegenstellingen tussen de geloofs- en etnische groepen zijn aangewakkerd, en een volk moet leren daarmee om te gaan? Sjiieten, soennieten en christenen, Arabieren, Koerden en Turkmenen – om de belangrijkste groepen maar te noemen – die jarenlang samen leefden, met elkaar trouwden, elkaar vertrouwden, zijn geconfronteerd met verschillen die onoverbrugbaar leken. Onze schuld – deels – als westerse staten die Saddam kwijt wilden (en zijn onvindbare massavernietingswapens als excuus gebruikten). En dus is het ook onze verantwoordelijkheid om de Irakezen te helpen hun doos van Pandorra weer te sluiten.

Hoe? Onderwijs, onderwijs en nog eens onderwijs. Waarheidsvinding, verzoening. Hernieuwde, meer waarheidsgetrouwe geschiedschrijving. Politieke reorganisatie, corruptiebestrijding. Allemaal punten waar het Westen Irak kan helpen. Punten die naar voren kwamen tijdens het debat dat dinsdag in Felix Meritus in Amsterdam is gehouden over Irak. Een goed bezocht debat, gelukkig, wat toont dat Irak in de hoofden en harten van velen nog wel degelijk leeft.

Politici hebben daarentegen hun aandacht naar Afghanistan verlegd. Terwijl het proces in Irak leerzaam is voor de Afghaanse toekomst. Want de haat die veel Irakezen nu ten aanzien van de Amerikanen voelen, staat de buitenlandse troepen in Afghanistan ook te wachten, als ze op dezelfde manier arrestaties blijven verrichten (huizen binnenvallen en mannen vernederen in een cultuur waar de eer voorop staat) en burgers met bommen bestoken na waardeloze tips over bolwerken van de taliban. De oplossing om soennitische jongeren in Irak te bewapenen en te betalen in de strijd tegen Al-Kaida, die in Afghanistan ook gaat worden toegepast tegen de taliban, zou wel eens helemaal verkeerd kunnen uitpakken als die jongeren hun inkomen weer kwijtraken, maar hun wapen niet meer afstaan. Wie dat probleem in Irak aanpakt voor de vlam in de pan slaat, kan die oplossing straks meenemen naar Afghanistan.

Al-Kaida staat al klaar om zich in Irak te hervestigen, zogauw het daar de kans voor krijgt, zo heeft de organisatie aangekondigd. Jongeren met wapens die hun inkomen zijn kwijtgeraakt omdat de door de Amerikanen gestichte burgerwachten zijn verdwenen en het Iraakse leger hen niet wil opnemen, zijn makkelijk te werven voor de hernieuwde strijd. Datzelfde Al-Kaida dat in Afghanistan met de taliban samenwerkt. Irak en Afghanistan zijn ooit door de vorige Amerikaanse president ten onrechte gekoppeld in diens oorlog tegen de terreur. Dat die oorlog voorbij is, wil niet zeggen dat de nasleep ervan ook eindigt. Irak behoeft de komende jaren nog hulp en aandacht. Dat kan de Irakezen niet ontzegd worden, na alles wat ze hebben meegemaakt.