Bezuinigen slecht voor economie

De relativerende opmerkingen over de crisis zijn niet terecht. De werkloosheid wordt behoorlijk hoog.

Na een paar maanden geweeklaag beginnen er steeds meer relativerende geluiden over de recessie naar boven te komen. Bij de presentatie van de jaarcijfers van zijn bank noemde Rabo topman Bert Heemskerk de recessie een nuttige correctie en sprak hij van een gezonde krimp. Immers, met een daling van 3,5 procent van het bruto binnenlands product zijn we terug op het welvaartsniveau van eind 2006.

Niks om je zorgen over te maken, is de boodschap. Ook in Haagse kringen, het CDA voorop, wordt geprobeerd de sombere vooruitzichten van het Centraal Plan Bureau van een wat rooskleurigere tint te voorzien. De cijfers over de verwachte stijging van de werkloosheid worden getemperd met verwijzing naar de grote vraag naar personeel in onder andere de zorg, het onderwijs en bij de overheid. Loonmatiging wordt bepleit met een beroep op de stijgende koopkracht vanwege een lagere inflatie, vooral dankzij dalende prijzen van grondstoffen en benzine.

Het rooskleurige beeld wordt verder gecomplementeerd met verwijzing naar de flinke winsten die grote bedrijven als Shell, Ahold, KPN en Unilever in 2008 geboekt hebben. Vanuit deze invalshoek verdedigt minister Donner van sociale zaken het standpunt dat de overheid al genoeg in de economie heeft gepompt en dat het tijd is voor bezuinigingen in plaats van meer investeringen.

Zijn de relativerende geluiden terecht? Is er slechts sprake van een kleine dip in de welvaart die snel vergeten zal zijn? Om met het laatste relativerende geluid te beginnen, tegenover de flinke winsten staan forse verliezen en ook het aantal faillissementen is de laatste tijd sterk gestegen. Bovendien hebben de flinke winsten betrekking op het hele jaar 2008 met in de eerste helft hoogconjunctuur. De behaalde resultaten over 2008 zijn sterk vertekend en zullen in 2009 en waarschijnlijk ook nog een paar jaar daarna veel slechter zijn, zoals het bedrijfsleven steeds benadrukt. Wat betreft de gezonde krimp, weinig werklozen zullen de zorgeloosheid van Heemskerk delen. Zij zullen naar een heel wat lager welvaartsniveau afzakken dan dat van eind 2008.

Is de steeds sterkere inzet van het CDA op bezuinigingen in plaats verdere investeringen terecht? Het antwoord op deze vraag is ontkennend. Bezuinigen nu zal de krimp verder aanwakkeren en de werkeloosheid sneller doen stijgen met als gevolg hogere werkloosheidsuitkeringen, lagere consumenten bestedingen, minder inkomsten voor de overheid, meer bedrijven in de problemen, banken die minder geld binnen krijgen, meer uitstaande kredieten moeten afschrijven en opnieuw een beroep op de overheid zullen moeten doen, enzovoorts. Kortom, de in gang zijnde benedenwaartse spiraal zal verder aangejaagd worden.

In plaats van bezuiniging zijn extra investeringen in een robuustere economie, werkgelegenheid, omscholing en mobiliteitscentra nodig. Daarbij gaat het niet alleen om de korte maar ook de lange termijn. Zo zal niet alleen energiebesparing op de korte termijn gestimuleerd moeten worden, maar ook de ontwikkeling van alternatieve energiebronnen voor de lange termijn. Immers, zodra de eerste tekenen van herstel zich aankondigen, zullen de energieprijzen omhoog vliegen met als gevolg een remmende werking op het prille herstel. Zonder de nodige investeringen die het gebruik van fossiele brandstoffen drastisch afremmen rollen we van de ene crisis in de andere.

Investeringen in plaats van bezuinigingen zullen leiden tot een verdere stijging van de staatschuld, die door de reddingsoperaties van banken en de daling van de inkomsten toch al op veel hoger niveau ligt dan enkele maanden geleden nog werd voorzien. Het gevolg is een hogere rente op Nederlandse staatsobligaties wat de rentelast zal opstuwen

Daarom zal er uiterst selectief geïnvesteerd moeten worden, waarbij alleen die investeringen gepleegd worden die helpen het vertrouwen van consumenten en producenten te herstellen, of op korte termijn een sterke werkgelegenheidsimpuls opleveren of bijdragen aan een robuuste economie op langere termijn. Met een dergelijk investeringsprogramma zijn niet alleen de huidige maar ook toekomstige generaties gebaat, meer dan met een wat lagere staatsschuld. Met een economie die niet teveel is weggezakt en robuust is gemaakt, zal de staatsschuld op redelijke termijn weggewerkt kunnen worden.

Ook is het van belang draagvlak te creëren door de lasten eerlijk te verdelen. Na alle ergernis over bonussen en topinkomens verdient de aanbeveling van voorzitter Paas van de CNV Vakcentrale serieuze overweging om het hoge belastingtarief van 60 procent toe te passen op inkomens boven de Balkenendenorm. De discussie in Den Haag moet niet gaan over de keuze tussen bezuinigingen of investeren, maar over de vraag hoe er geïnvesteerd en hoe de lasten verdeeld moeten worden.