Tegen fout geloof en foute gelovigen

De hesbapolitie is een machtig orgaan in Saoedi-Arabië. Ze bestrijdt ketterij en polytheïsme en moet voorkomen dat niet-moslims hun godsdiensten propageren. Gebrek aan subtiliteit wordt haar vergeven. „Ook doktoren maken fouten. Dat is geen reden om alle ziekenhuizen te sluiten.”

Als het aan de religieuze hesbapolitie van Saoedi-Arabië ligt, wordt de heilige stad Mekka een oord met veel prikkeldraad. Het hoofd van de hesbapolitie (’dienst ter aansporing tot het goede en bestrijding van het kwaad’) heeft aangekondigd dat zijn agenten voortaan ketterij en polytheïsme extra hard zullen aanpakken.

In zijn ogen is dat vooral nodig in uitgerekend Mekka, de heiligste plaats van de islam, de godsdienst die de absolute eenheid van God als centraal dogma heeft. Elk jaar beleven een paar miljoen mensen uit de hele moslimwereld hun diepste religieuze belevenis tijdens de hadj, de pelgrimage naar Mekka. Ze bezoeken daar in een periode van vijf dagen zeven heilige plaatsen.

Zouden ze zich daartoe beperken, dan was er in de ogen van de hesbapolitie weinig aan de hand. Maar dat doen de pelgrims nou juist niet. Er heeft zich in de loop van de tijden een soort alternatieve hadj ontwikkeld langs tal van niet-erkende heilige plaatsen, die de pelgrims en passant ook aandoen. Ze baseren zich op biografieën van de profeet Mohammed. Die noemen alle mogelijke plaatsen in en rondom Mekka, waar de profeet zou zijn geweest.

Ook bezoeken de pelgrims plaatsen waar familieleden van de profeet of bondgenoten begraven zouden liggen. Op sommige plekken heffen handige Mekkanen zelfs entree, meldt de hesbapolitie. De pelgrims, zo luidt het verwijt, vergoddelijken de door hen bezochte plekken, en dat is polytheïsme. De dienst wil prikkeldraad aanbrengen in een wijde straal rondom drie bergen.

De strijd tegen ketterij, polytheïsme en tovenarij trof tot diens stomme verbazing ook een dichter, die op het bureau van de hesbapolitie belandde. Ondervragers vonden de teksten van zijn poëzie duister en vermoedden dat hij tegen betaling teksten componeerde voor amuletten, wat streng verboden is.

De strijd is gericht tegen de in de moslimwereld wijdverbreide animistische volksislam. Vanuit principieel oogpunt is het waarschijnlijk de belangrijkste taak van de hesbapolitie. Ze raakt de ziel van Saoedi-Arabië. De strijd tegen de volksislam is ongeveer de bestaansreden van Saoedi-Arabië.

De overheersende godsdienst in dat land is de strenge, wahabitische islam, in de achttiende eeuw gesticht door een soort islamitische Calvijn. In het begin van de vorige eeuw kreeg deze stroming, gesteund door het koningshuis, het voor het zeggen in het land, dat voor die tijd geen politieke eenheid was en nauwelijks staatsgezag kende. Sindsdien is er in Saoedi-Arabië geen enkele ruimte meer voor de mystieke beleving van de islam van bijvoorbeeld de soefi’s. Verering van heiligengraven, die in Noord-Afrika veel voorkomt, is volgens de wahabieten uit den boze. Ook de Afghaanse taliban volgen de wahabitische leer. De beruchte vernietiging van de enorme boeddhabeelden in Bamyan in het noordwesten van Afghanistan (2001) paste naadloos in de wahabitische leer.

Veel van de miljoenen pelgrims, die Mekka elk jaar bezoeken, delen die keiharde vorm van monotheïsme niet en putten wel geestelijke steun uit het bezoeken van niet-erkende heilige plaatsen in Mekka. Of ze bezoeken die uit historische belangstelling. ’Waarom mogen anderen wel hun geschiedenis in ere houden en wij moslims niet?’ valt op internet te lezen in kritische reacties op het besluit van de hesbapolitie.

In andere reacties klinkt toch ook ergernis door over hinderlijk bijgeloof, dat voor overlast kan zorgen. Zo zijn er pelgrims die Saoediërs willen betasten, omdat ze denken dat de inwoners van het heilige land van de islam een speciale kracht bezitten.

Een van de drukbezochte illegale heilige plaatsen is een begraafplaats in de havenstad Djedda, die de naam ’Onze Moeder Eva’ draagt. Pelgrims strooien daar met bloemen of reukwatertjes. De chef van de hesbapolitie heeft dan ook opdracht gegeven de naam van die begraafplaats onverwijld te veranderen.

Supporters van de hesbapolitie schrijven dat veel pelgrims weer zijn vervallen in de voorislamitische verering van stenen. Er zit in dit alles iets dubbels. Want het bezoek, tijdens de hadj, aan de zeven wél erkende heilige plaatsen is natuurlijk ook een diep spirituele, mystieke ervaring. Zelfs de meest verstokte monotheïst zal bij het bezoek aan die zeven plaatsen of het aanraken van de zwarte steen in de Kaabah een speciale energie opdoen.

Wat is dan nog het verschil tussen een bezoek aan de berg Arafat, waar de profeet zijn openbaringen zou hebben gekregen, en de beklimming van die drie andere bergen, die ook een rol zouden hebben gespeeld in het leven van de profeet en waar nu zo nodig prikkeldraad omheen moet?

Sceptici brengen ook dat naar voren, als argument tegen de prikkeldraadcampagne van de hesbapolitie. Een van hen schreef: „Bouw dan maar liever meteen een hek om heel Mekka, in een straal van honderd kilometer.”