’De buur- of vroedvrouw voert het uit’

Vrouwenbesnijdenis komt in het Midden-Oosten meer voor dan gedacht. In Noord-Irak is tussen de 60 en 95 procent van de vrouwen verminkt.

Banas Ibrahim weet het nog goed. Ze was vijf jaar oud toen ze werd besneden. In een klein dorpje niet ver van Chamchamal in het Koerdische deel van Irak, zijn de vrouwen samengekomen om te praten over seksuele verminking van vrouwen.

Voor de ingang van het gele lemen huis staan schoenen in verschillende maten. De geur van zoete thee waait mee met de warme wind. In de luwte van de muur zit een moeder met haar zoontje. Drie generaties vrouwen hebben plaats genomen op de versleten tapijten.

Twee Koerdische medewerksters van de Duitse organisatie Wadi zijn naar het dorp gekomen om voorlichting te geven. Hoewel het lang een taboe was, wordt er steeds openlijker over gesproken, mede door een campagne van Wadi met de Koerdische media.

De vrouwen uit het Koerdische dorp kennen de campagne van tv en willen graag praten. Een oude, tandenloze vrouw neemt het woord. „Ik vind het goed dat er openlijk over besnijdenis wordt gesproken”’, zegt ze. „Seksuele verminking brengt veel problemen met zich mee. Het is slecht voor het huwelijk en slecht voor het lichaam van een vrouw.”

De anderen knikken instemmend. Deskundigen stellen dat veel huwelijken stranden omdat deze vrouwen problemen hebben met seks. In de film die wordt getoond, legt een imam uit dat het niet door de Koran wordt voorgeschreven. Dit is nieuw voor veel vrouwen, aangezien religieuze leiders het gebruik vaak aanmoedigen.

Een vrouwelijke arts legt in de film uit wat voor consequenties besnijdenis heeft. De meeste meisjes worden bewerkt wanneer zij tussen de 4 en 12 jaar oud zijn. Zonder verdoving wordt de clitoris in zijn geheel of gedeeltelijk weggesneden. Een wet die clitoridectomie verbiedt, heeft Koerdistan nog niet. In 2007 werd daar in een petitie bij het Koerdische parlement om gevraagd. Er ligt nu een plan waarin de Koerdische ministeries samenwerken om vrouwenbesnijdenis te bestrijden. Stara Arif, journaliste bij de krant Rozhjnama, is sceptisch over de vooruitgang: „Het parlement blijft vrouwenzaken naar het einde van de agenda schuiven. Dit gebeurt ook met deze wet”.

In het dorp wordt de discussie voortgezet. Is het de invloed van mannen, of zijn het vrouwen zelf die de traditie voortzetten? De vrouwen lachen beschaamd. „Het is echt een traditie onder vrouwen. De buurvrouw, de vroedvrouw of een andere vrouw uit het dorp voert het uit.”

Ook in provinciehoofdstad Suleymania wordt erover gepraat. Daar hebben vrouwen zich verzameld in het kantoor van Hawlati, de krant die het voortouw neemt in de campagne. Een vrouw brengt in dat mannen wel degelijk invloed hebben. „Zij willen een bruid die haram, rein, is. Besnijdenis hoort daar bij.”

In gesprek met mannen blijkt dat niet voor iedereen zo. Ook zij kennen de gevolgen en de problemen. Dat het zoveel voorkomt, komt volgens velen doordat veel mensen denken dat de islam het voorschrijft.

Sociologe Nazand Begikhani van de universiteit van Bristol, die in Suleymania onderzoek doet, gelooft niet dat het voortkomt uit de islam. „De kern ligt in het feit dat de seksuele behoeften van een vrouw onder controle gebracht dienen te worden. Dit heeft niet met godsdienst te maken, maar met de dominantie van mannen”, aldus Begikhani.

De manier waarop de Koerdische cultuur een vrouwenlichaam bekijkt, is dubbelzinnig. „Aan de ene kant roept het schaamte op. Daarom worden meisjes in een donker hoekje verminkt, terwijl mannenbesnijdenis groots wordt gevierd. Daarnaast vormt het lichaam van de vrouw de eer van de groep en moet het rein zijn. Daarom worden vrouwen besneden”, zegt zij.

De vrouwen uit het dorp vlakbij Chamchamal zijn in er elk geval van overtuigd dat vrouwenbesnijdenis moet stoppen. De dochter van Banas Ibrahim zal deze verminking worden bespaard. „Hoe kan ik haar het leed aandoen dat ik zelf heb gehad?”