Regeringscrisis in Tsjechië bedreigt hervorming EU

In Straatsburg hing de Tsjechische premier Topolanek gisteren de sterke man uit. Maar de EU kent grote zorgen nu deze thuis is weggestemd.

De Amerikaanse president Barack Obama plaveit een ’weg naar de hel’ met zijn conjunctuurmaatregelen, betoogde de Tsjechische premier Mirek Topolanek gisteren voor het Europees Parlement. Het geld dat de Amerikanen voor de crisisbestrijding nodig hebben „zullen ze door wapenverkopen verdienen”, zei de premier. „Zal dat de stabiliteit op de financiële markten herstellen? Of ze zullen staatsobligaties verkopen. Dat is toch geen oplossing?”

Het was een stoere waarschuwing, van de man die het halfjaarlijkse voorzitterschap van de Unie bekleedt. Maar „niet het niveau waarop de EU met de VS zou moeten omgaan”, oordeelde de fractieleider van de sociaal-democraten in het Europarlement, Martin Schulz. Topolanek spreekt niet namens de EU, voegde hij eraan toe.

Namens wie wel, eigenlijk? Zo stevig zijn taal, zo zwak is Topolaneks positie. Dinsdag heeft het Tsjechische parlement een motie van wantrouwen tegen hem aangenomen. Die was ingediend door de sociaal-democratische en de communistische oppositie, en werd gesteund door vier dissidente parlementariërs van Topolanek’s eigen Democratische Burgerpartij ODS.

De premier probeerde gisteren uit te stralen dat de politiek instabiele situatie in Tsjechië geen gevolgen heeft voor het EU-voorzitterschap. Toch is zijn bungelende premierschap een probleem, niet alleen voor Tsjechië, maar ook voor Europa. Vermoedelijk kan Topolanek nog even verder regeren (en EU-voorzitter blijven) – maar zeker is niets. De grondwet laat dat oordeel over aan de president. Dat is Vaclav Klaus, een fervente anti-Europeaan die slecht met Topolanek overweg kan. Klaus was dinsdag de grote winnaar.

Voor Tsjechië betekent de impasse een belemmering voor het economisch herstel. De crisis heeft de Tsjechen minder getroffen dan de meeste Oost-Europeanen, maar een recessie tekent zich af. De socialistische oppositie vindt dat Topolanek te weinig heeft gedaan om die af te wenden, en is tegen zijn bezuinigingen.

Voor de EU is de tegenslag ook groot: het voorzitterschap is ondergraven, en het Lissabon-verdrag, dat het EU-bestuur stroomlijnt, is in gevaar. Inwerkingtreding hangt op Ierland (dat in oktober een referendum houdt) en op Tsjechië, waar de Tweede Kamer het verdrag heeft goedgekeurd, maar de Senaat – ook Topolaneks eigen ODS – bokt. De critici krijgen warme steun van president (en ODS-oprichter) Klaus. Nu Topolanek aangeschoten wild is, is de kans dat hij de rangen kan sluiten verkleind.

Ook president Obama heeft reden zich zorgen te maken. Niet vanwege Topolanek’s kritiek op zijn economische aanpak, maar wel omdat nu het plan om in Tsjechië een onderdeel van het Amerikaanse raketschild te plaatsen op losse schroeven staat.