Californië weet bankroet net af te wenden

De Amerikaanse staat Californië ontsnapt op het nippertje aan financiële rampspoed.

De deuren van de senaat van Californië zaten sinds afgelopen dinsdag op slot. Niemand mocht naar binnen of buiten totdat er een akkoord was. Opklapbedden stonden in de gangen. Senatoren dutten tussen stemmingen door of legden een kaartje.

Maar gisterochtend had Amerika’s economische motor na vijf dagen van bijna non-stopvergaderingen en drie maanden politiek gesteggel eindelijk een nieuwe begroting. Die telt 15 miljard dollar keiharde bezuinigingen op onderwijs en zorg, 12,8 miljard aan belastingverhogingen en 11,4 miljard extra leningen. Die pijnlijke maatregelen waren nodig, reageerde een senator, ’om te voorkomen dat Californië zich in de afgrond stort’.

Gouverneur Arnold Schwarzenegger riep eind vorig jaar al de financiële noodtoestand uit. Op de begroting dreigde een nooit eerder vertoond gat van 42 miljard dollar. Als het parlement dat niet dichtte, dan zat Californië eind van deze maand totaal zonder geld, voorspelde hij toen. De financiële reputatie van zijn staat is zo slecht dat hij, zonder begroting, nergens nog krediet krijgt.

Toen ook na lange onderhandelingen onduidelijk bleef of het parlement wel uit de begroting kwam, liet Schwarzenegger eerder deze mand alvast de bouw van grote publieke werken stilleggen. Hij schortte ook uitbetaling van bijstand en belastingteruggaves op en sloot overheidsdiensten twee dagen per week.

Toch bleef hij deze week één enkele stem van de Republikeinse minderheid tekortkomen. Er was wellicht nog één senator over te halen. Alle ogen waren daarom de afgelopen dagen gericht op die politicus, Abel Maldonado, een 41-jarige aarbeien-, sla- en broccoliteler.

Die werd ongekend onder druk gezet. Schwarzenegger zei deze week geen andere keus te hebben dan de ontslagbrieven voor tienduizend ambtenaren uit te laten gaan. De voorzitter sloot de deuren van de Senaat en liet eergisteren zeven keer over het budget stemmen. Maldonado ging pas eergisteren laat overstag, toen Schwarzenegger en de Democraten een reeks van zijn eisen inwilligden.

Dankzij hem mag Californië in 2010 in een referendum stemmen over een ingrijpende hervorming van het kiesstelsel. Verder werd de verhoging van de benzineaccijns geschrapt en ligt nu vast dat parlementariërs geen salarisverhoging krijgen in jaren met een begrotingstekort.

Maldonado kon het hard spelen, omdat in het Californische parlement een tweederde meerderheid nodig is om begrotingen goed te keuren. Dat betekent dat Schwarzenegger, zelf een Republikein, naast alle stemmen van de Democraten, drie partijgenoten aan zijn kant moest zien te krijgen. Maldonado was nummer drie. De overige Republikeinen hadden allemaal in verkiezingstijd een zogeheten belastinggelofte afgelegd. Dat wil zeggen dat ze nooit met welke belastingverhoging dan ook zouden instemmen.

Schwarzenegger hekelde die opstelling. „Ik haat belastingen. Maar als je denkt dat je de begroting op orde kunt brengen zonder enige inkomstenverhoging, dan kun je niet rekenen.”

Ook de andere Amerikaanse staten worstelen met begrotingstekorten, hoewel meestal minder ernstig dan Californië. Het stimuleringsplan van president Obama schiet hen iets te hulp. Schwarzenegger kon met twee miljard van Obama het laatste gat in de begroting dichten.