’We gaan onze mislukking goed vieren’

amsterdam – - „Ik ben een mislukt product van een mislukte geschiedenis.” Schrijver en publicist Alphonse Muambi, een juist zeer geslaagde Congolese Nederlander, windt er geen doekjes om.

Vandaag, de dag dat de Democratische Republiek Congo 50 jaar geleden onafhankelijk werd van België, valt er volgens hem weinig te vieren. „Het feest dat vandaag in Kinshasa wordt gegeven heeft niets met het volk te maken. Het is een toneelstuk dat op staatsniveau wordt opgevoerd voor de buitenwereld. Een marketingproduct.”

De zelfstandigheid heeft niet de gedroomde vooruitgang en verdeling van de welvaart gebracht waar iedereen op hoopte. Het land in het hart van Afrika zou rijker moeten zijn dan ieder ander land op aarde, maar blinkt vooral uit in armoede, corruptie en oorlog.

De economie, veiligheid en mensenrechten bevinden zich nog altijd op een bedroevend niveau. De notabene door Congo’s bodemrijkdommen gefinancierde oorlog in de oostelijke provincies Noord- en Zuid-Kivu, de aanwezigheid van de grootste en duurste vredesmissie van de Verenigde Naties, Monuc, en de recente mysterieuze dood van de Congolese activist Floribert Chebeya zijn daar de tragische voorbeelden van.

Chebeya (1963) stierf volgens Amnesty International nadat hij had moeten verschijnen bij de politie. De activist leidde onder meer de de beweging Voix des Sans Voix (Stem van de Stemlozen) en werd regelmatig geïntimideerd en gearresteerd door de autoriteiten. „Het meest hypocriete aan de festiviteiten is dat Chebeya’s begrafenis, die vandaag had moeten zijn, drie dagen eerder heeft plaatsgevonden. Zijn weduwe is onder druk gezet.”

De dood van Chebeya komt precies een halve eeuw na de beroemdste en schokkendste moord uit Congo; die op de eerste premier van onafhankelijk Congo, Patrice Lumumba. De moord wordt nu op verzoek van zijn zonen, die een rechtszaak tegen de Belgische staat aanspannen, onderzocht. Alsof Congo 50 jaar heeft stilgestaan sinds de Belgen het veld ruimden: politieke tegenstanders worden nog altijd uit de weg geruimd. Muambi: „Ik zeg dat Congo zelfs 50 jaar achteruit is gegaan in de tijd. Wij zijn een kopie geworden van onze kolonisators, wij hebben de slavernij voortgezet. Er zijn geen idealisten meer over.”

1960 was het grote dekolonisatiejaar in Afrika. 16 andere Afrikaanse landen vieren hun zelfstandigheid dit jaar. Niet overal is het zo’n puinhoop als in Congo. Wat is het grootste probleem? Bauduoin Amba Wetshi, een naar Brussel gevluchte ex-diplomaat die een politieke website leidt, wijt het aan het ontbreken van identiteit van de Congolezen. „Wij hebben geleerd Belg te zijn. Dat was het hoogst haalbare. Er was geen ruimte voor onze eigen identiteit. Daarbij zijn wij altijd dom gehouden door de Belgen uit angst voor opstand. Tijdens de dekolonisatie waren er een handjevol mensen voor het eerst afgestudeerd. Daar kun je geen staat mee opbouwen. Daar hebben we nu nog last van.”

Muambi ziet Congo’s natuurlijke rijkdommen als een groot obstakel. „Als Congo niets had, waren we een vredig land. De eerste atoombom is gemaakt van uranium uit Congo. Ons land is internationaal bezit. Maar hoezeer de buitenwereld ook bij onze ellende betrokken is, we moeten erkennen dat wij Congolezen hebben gefaald. De onafhankelijkheid is ónze mislukking. En we gaan ’m goed vieren.”