Emanuel Ax geeft Chopin en Schumann alle ruimte

Emanuel Ax op 7/3 in Concertgebouw Amsterdam.

Chopin en Schumann kregen zondag een prachtig cadeau voor hun 200ste verjaardag: een recital van Emanuel Ax. Onder de concertpianisten van zijn generatie is de Amerikaan stellig een van de allersympathiekste. Die indruk maakt hij al zodra hij de trap van het Concertgebouw afdribbelt, vriendelijk lachend zijn applaus neemt en zich achter het klavier nestelt. Maar het is vooral de open en eerlijke manier waarop hij met de muziek omgaat, waardoor hij zo sympathiek overkomt.

Chopin, wiens muziek vaak te week en melodramatisch wordt gespeeld, kon zich zondag verheugen in Ax’ goudeerlijke, poëtisch en sterk verhalende speelwijze. Bij hem geen zoete invallen om het publiek te behagen, zoals Daniel Barenboim die kortgeleden in dezelfde zaal liet horen. Ax presenteerde in plaats van suikerrijk verjaardagsgebak een uitgebalanceerd menu, opgebouwd uit de muzikale schijf van vijf: ambacht, vormbesef, klank, emotie en communicatie.

Al vanaf de eerste quasi-geïmproviseerde akkoorden van de Polonaise-Fantasie in As trad Ax op als een gids die alle schoonheden op een presenteerblaadje aanbood, zonder hen met zijn eigen ego en meningen lastig te vallen. Zijn toon was prachtig, zonder mooidoenerij – de grootste valkuil bij Chopin!

In zijn uitvoering van drie Mazurka’s leek hij de oorspronkelijke dansbaarheid van deze stukken te negeren of in ieder geval niet te laten prevaleren. Hij maakte er kleine symfonische gedichten van grootse allure van.

De Fantasie in C van Schumann is een grootschalig werk, dat als te lang kan overkomen, indien de pianist niet de juiste verhouding weet te vinden tussen het tonen van fraaie details en het in acht nemen van de grote lijn. En dat is juist bij dit stuk uitgesproken moeilijk. Het werk leek in Ax’ fantasievolle vertolking eerder te kort dan te lang.

Net als aan Chopin gaf Ax Schumann alle ruimte. De emotionele rijkdom en het hoogstpersoonlijke karakter van diens stijl wist hij verder te exploreren in zijn kleurrijke en gave uitvoering van de Phantasiestücke. Een origineel en fris intermezzo was de Nederlandse première van drie Mazurka’s van de jonge, succesvolle Engelse componist Thomas Adès. Rank speelde Ax deze smakelijke en fijnmazig gecomponeerde stukjes. Hoewel redelijk eigentijds van idioom hebben ze een duidelijke link met Chopin. Met diens Andante spianato & Grande Polonaise brillante, opus 22 sloot Emanuel Ax zijn indrukwekkende optreden af. Het Andante spianato klonk mild en zangerig, de Polonaise veerkrachtig en gepassioneerd.