Speculanten worden zondebok van crisis

Griekenland meent dat de crisis in het land is verergerd door speculanten. Het gebruik van credit default swaps staat opnieuw ter discussie.

De crisis rond de Griekse overheidsfinanciën doet de discussie over speculanten in Europa weer oplaaien. Vooral het gebruik van de zogeheten credit default swaps ligt onder vuur.

Wat is een credit default swap?

Een cds is een verzekering tegen het risico dat de tegenpartij zijn schulden niet terugbetaalt. Wie bijvoorbeeld een Griekse staatslening bezit, kan een verzekering afsluiten waarbij hij zijn geld alsnog krijgt als Griekenland de schuld niet meer kan betalen. Premier Papandreou vindt dat de crisis is verergerd door hedgefondsen die op grote schaal in deze financiële derivaten handelen.

Klopt dat ook?

Deels. Het probleem is ontstaan doordat de Griekse overheid de tekorten flink liet oplopen, en daarover jarenlang heeft gelogen tegen de buitenwereld. Toen de waarheid uitkwam wilden veel bezitters van staatsobligaties zich indekken tegen het risico op wanbetaling door de Griekse overheid. De prijs voor de verzekering schiet daardoor omhoog, evenals de rente die Griekenland moet betalen om geld te lenen.

Papandreou doelt echter op partijen die wel de verzekering afsluiten, maar helemaal geen obligaties bezitten om te verzekeren –naked credit default swaps genoemd. Dat wordt wel vergeleken met het afsluiten van een brandverzekering op het huis van je buurman.

Mag dat?

Een verzekeraar zal je geen brandverzekering op het huis van je buurman laten afsluiten, omdat het je bezit niet is. Maar in de financiële wereld is het heel gewoon. De contracten worden onderhands door partijen gesloten, dus niemand heeft echt zicht of controle op die markt. Alleen de Bank voor Internationale Betalingen houdt bij wat er bij benadering aan contracten uitstaat tussen partijen. Eind juni 2009, de meest recente cijfers, bedroeg die totale markt ruim 36 biljoen (36.000 miljard) dollar.

Vanwege de omvang en ondoorzichtigheid van de markt kan plotseling blijken dat zich ergens enorme risico’s ongezien hebben opgestapeld. ’s Werelds grootste verzekeraar AIG ging in september 2008 onderuit omdat het voor honderden miljarden aan credit default swaps had uitgegeven op financiële instellingen. Toen die failliet gingen, kon AIG dat niet betalen en ging zelf bankroet.

En wat doen politici daar aan?

In Europa gaan nu veel stemmen op het gebruik van credit default swaps te beperken tot degenen die ook echt de obligaties in bezit hebben. Anderen vinden de aandacht voor Griekenland erg overdreven, en waarschuwt voor te snelle en makkelijk te omzeilen regels.

Grote beperking voor regelgeving is dat het alleen wereldwijd geregeld kan worden: als Europa het verbiedt, worden de contracten wel in New York of de Bahama’s gesloten. Het onderwerp zal nu worden besproken in G20-verband, maar de kans dat er snel iets gebeurt, is klein.