Elzen wisselgeld voor masten

Netbeheerder Tennet geeft miljoenen aan natuurbeheer in Overijssel en Drenthe. In ruil mogen de hoogspanningsmasten blijven staan.

Het autoverkeer op de A28 rijdt suizend langs de elzensingel ter hoogte van Staphorst. Dan is de 220-kilovolts elektriciteitssnelweg van Tennet even verderop een stuk stiller. Mede dankzij een miljoenenbijdrage van deze netbeheerder komen er meer elzen langs de snelweg. ’Een uitzonderlijke situatie’, stelt manager René Kerkmeester van Tennet.

Tien miljoen euro stopt de Nederlandse netbeheerder in natuur- en landschapsprojecten in Overijssel en Drenthe. Bij het startschot van het allereerste project, gisteren in de gemeente Staphorst, benadrukt Kerkmeester dat het onwaarschijnlijk is dat zijn organisatie nog eens zo’n soort investering zal doen. Grondeigenaren kunnen mede dankzij Tennet geld krijgen voor het duurzame beheer van oude houtwallen.

Wie van de natuurprojecten in Drenthe en Overijssel hoort, zou niet anders denken dan dat Tennet voor sinterklaas speelt. Niets is minder waar. Het geld voor beekdalen, ecoducten, brinkdorpen, agrarisch erfgoed en Staphorster elzensingels, is bedoeld als compensatie voor het behoud van de uitzichtvervuilende bovengrondse hoogspanningsverbinding tussen Zwolle en Hoogeveen.

Over de miljoenenbijdrage is in 2007 hard onderhandeld tussen de provincies Drenthe en Overijssel enerzijds en het ministerie van economische zaken en Tennet anderzijds. De hoge masten zouden juist in 2010 moeten verdwijnen, was begin jaren negentig afgesproken. In provinciale milieu- en landschapsplannen was daarmee al rekening gehouden.

De liberalisering van de energiemarkt zorgde voor een kink in de kabel. Leveranciers van elektriciteit mogen zich nu vrij vestigen en moeten toegang krijgen tot het net, stelt Tennet. De afgewaardeerde hoogspanningslijn tussen Zwolle en Hoogeveen werd ineens interessant vanwege de bouw van een nieuwe elektriciteitscentrale aan de Eemshaven in Groningen.

Bovendien bieden steeds meer kleine energieleveranciers hun elektriciteit aan, waaronder in Drenthe. Daardoor ontstond vraag naar extra netwerkcapaciteit. Het leidde tot een wachtlijst voor toegang.

Het andere nieuwe hoogspanningsnetwerk dat Tennet aanlegt van de Eemshaven naar het Noord-Hollandse Diemen via de Noordoostpolder, blijkt volgens Kerkmeester onvoldoende extra capaciteit te bieden voor de toenemende vraag. De bestaande lijn tussen Zwolle en Hoogeveen, over de gemeente Staphorst, wordt daarom nu ’verzwaard’.

Een 220-kilovoltslijn behoort tot een categorie hoogspanningsverbindingen die niet makkelijk ondergronds is aan te leggen. Bovendien is zo’n verbinding volgens Kerkmeester acht keer zo duur als een bovengrondse verbinding. Maar, stelt hij, Tennet verricht testen om dit op termijn mogelijk te maken. Tot die tijd investeert de netbeheerder in elektriciteitsmasten met nieuwe, ranke ontwerpen. „Sommigen vinden masten niet mooi”, zegt hij. „Maar wij proberen ze wel zo mooi mogelijk te maken.”

In Rouveen letten bestuurders, burgers en boeren liever op de schoonheid van de historische elzensingels dan op stalen hoogspanningsmasten. Dankzij de donatie van elk een half miljoen euro in een lokaal landschapsfonds door Tennet, de provincie en de gemeente kunnen de bestaande en nieuwe elzensingels langs de A28 de komende twintig jaar worden beheerd. Als de masten niet aan het zicht worden onttrokken, dan toch wel de autosnelweg.