Somaliërs blijven toch komen

Somalische asielzoekers krijgen hier geen automatische bescherming meer. Toch blijven ze komen, vorig jaar zelfs met een recordaantal.

Nederland blijft onverminderd populair onder Somalische asielzoekers. Zij tekenden vorig jaar voor ruim zesduizend asielaanvragen, 50 procent meer dan in 2008.

Die stijging is opvallend, omdat in april 2009 de speciale bescherming voor grote delen van Somalië werd afgeschaft. Tot die tijd hadden asielzoekers uit het midden en zuiden van dat land automatisch recht op een tijdelijke verblijfsvergunning. Sinds een klein jaar moeten Somaliërs weer bewijzen dat ze als individu gevaar lopen in hun geboorteland. Het weerhoudt asielzoekers uit dit land er niet van om naar Nederland te komen. Dat is goed verklaarbaar, zegt Abdi Mahmoud van de Federatie van Somalische Associaties in Nederland (FSAN). „Staatssecretaris Albayrak (vreemdelingenzaken) mag dan strenger zijn geworden, de burgeroorlog in Somalië gaat in alle hevigheid verder.”

Nederland erkent dat het Oost-Afrikaanse land allerminst veilig is. Buitenlandse Zaken noemt de situatie in het midden en zuiden ’onverminderd slecht’. Toch zag Albayrak begin vorig jaar redenen om die groepsbescherming af te schaffen. Uit onderzoek van Justitie bleek dat de regeling uitnodigde tot fraude en misbruik. De vreemdelingenpolitie kon in 20 procent van de gevallen geen identiteitsonderzoek naar Somaliërs doen omdat, zo schreef Albayrak destijds aan de Tweede Kamer, „vingers moedwillig worden gemutileerd danwel medicijnen worden ingenomen die leiden tot overmatig zweten.” Op die manier wordt het onmogelijk om vingerafdrukken te nemen. De politie heeft die nodig om te controleren of iemand bijvoorbeeld al bekend is in een ander Europees land, waardoor asiel in Nederland is uitgesloten.

De staatssecretaris stopte eind 2008 ook met de groepsbescherming voor Irakezen. Dit besluit had wel te maken met de veiligheidssituatie in hun land, die volgens het kabinet sterk is verbeterd. De gevolgen voor de asielinstroom waren direct merkbaar. In het derde kwartaal van 2008 kwamen er nog 1660 asielaanvragen uit Irak. Over de eerste drie maanden van 2009 waren dat er duizend minder.

Albayrak gaat ervan uit dat die daling van asielaanvragen ook voor Somaliërs zal gelden. In diezelfde brief aan de Kamer staat: „Naar verwachting zullen de getroffen maatregelen een effect hebben op de onevenredige instroom van Somalische asielzoekers.” Haar woordvoerder zegt dat het stopzetten van de speciale bescherming ’een vertraagde reactie’ geeft. In het vierde kwartaal over 2009 kreeg Justitie 1300 asielverzoeken van Somaliërs, 300 minder dan het derde kwartaal. „Dat is een trendbreuk”, zegt ze. In januari van dit jaar zette die daling volgens haar door, hoewel daar nog geen officiële cijfers van zijn.