Eigen schuld, dikke bult of solidariteit

Mag je leefstijl laten meewegen in de zorgpremie? Vorige maand startte Dik Hermans, topman van het College voor Zorgverzekeringen de ’eigen schuld, dikke bult discussie’. De burger die ongezond leeft, moet zich bijverzekeren, vindt hij.

Deze week kreeg Hermans bijval van Rien Meijerink, voorzitter van de Raad voor de Volksgezondheid en Zorg. Hij vindt dat wie gezond leeft, best een lagere zorgpremie kan krijgen. Twee visies, hetzelfde effect, en allemaal om de zorgkosten te beteugelen. In 1980 kostte onze zorgstelsel 16 miljard, dit jaar ruim 60 miljard euro. En die stijging zal door vergrijzing en ontgroening alleen maar aanhouden. De zorguitgaven zullen de economische groei zo zwaar belasten, dat er nauwelijks extra geld overblijft voor investeringen in infrastructuur, jeugdzorg, scholing of wat we verder allemaal zo nodig vinden. En de zorg zal de arbeidsmarkt ontwrichten. Nu al werkt 13 procent van de werknemers in Nederland in de zorg, dat wordt 20 procent in 2025. Is het met dat vooruitzicht onlogisch om mensen die het gezondheidsrisico opzoeken – roken, overmatig alcoholgebruik, overgewicht – financieel te prikkelen tot beter gedrag?

Tegen zo’n aanpak zijn natuurlijk talloze argumenten te bedenken. Het is bevoogdend, beklemmend en het is vooral een gruwel voor de privacy. En hoe controleer je dat gedrag? Vandaar ook dat minister Klink (zorg) zijn handen niet wil branden aan deze discussie. „In het huidige zorgstelsel speelt oorzaak van ziekte, zoals bijvoorbeeld leefstijl, geen rol”, antwoordde Klink deze week op schriftelijke Kamervragen. En dat wil hij graag zo houden, voegt hij eraan toe. Daarmee omzeilt de minister handig een gevoelige privacydiscussie die de onderlinge solidariteit van ons zorgstelsel in stand houdt.

Maar hoe lang kan dat nog? Aan alle kanten staat tegenwoordig de solidariteit onder druk. De vakbeweging wordt bijvoorbeeld verscheurd door de vraag of jongeren wel solidair willen zijn met ouderen – en dus willen betalen voor de AOW. Pensioenbestuurders breken zich er het hoofd over of werkenden willen betalen voor pensioenen die anderen genieten.

Deze debatten hebben dezelfde achtergrond als in de zorg. De collectieve regelingen zijn te duur geworden. Of is het een keerzijde van het gelukkige feit dat we allemaal ouder worden, steeds meer wensen en verlangens hebben, maar de rekening daarvan wat gemakkelijk terzijde schuiven?

Solidariteit is kennelijk niet meer automatisch het antwoord op deze financiële problemen. Er is een eind aan wat we kunnen betalen. Dat vereist keuzes, ook in de zorg. Het is uiteindelijk onverteerbaar als een medische behandeling moet uitblijven door geldgebrek. Zeker als je weet dat 30 procent van de zorgkosten voortvloeit uit een verkeerde leefstijl – roken, overgewicht, vetzucht. Wie nu die discussie probeert te smoren, trekt uiteindelijk aan het kortste eind.