Europarlement laat zijn tanden zien

Het Europarlement heeft met de hoorzittingen een machtig wapen in handen, maar gaat het daar ook zorgvuldig mee om? Een tussenbalans, na 81 uur ondervraging van kandidaat-eurocommissarissen.

Het Europees Parlement wordt vaak schamper weggezet als een tandeloze tijger. Maar het beschikt over een uniek wapen: de hoorzittingen voor kandidaat-eurocommissarissen. „Er is geen land in Europa dat met een regering kan doen wat wij hier doen”, zegt Europarlementariër Corien Wortmann (CDA) niet zonder trots.

Drie uur lang moesten de kandidaten, in Brussel en Straatsburg, kritische vragen beantwoorden van Europarlementariërs. De hoorzittingen zijn de enige kans die zij hebben om invloed uit te oefenen op de nieuwe Europese Commissie, het dagelijks bestuur van de EU. Want de kandidaten worden gestuurd door hun lidstaten en krijgen hun portefeuille van de commissievoorzitter, de Portugees Barroso.

Het Europarlement kan volgens de regels geen individuele kandidaten afwijzen, het definitieve oordeel is een stemming over de hele commissie. Maar in de praktijk bepaalt het parlement wel degelijk of een commissaris geschikt is of niet. Kandidaten zijn niet meer te handhaven als de betrokken parlementscommissie een onvoldoende geeft.

Dat overkwam deze keer de Bulgaarse kandidate Jeleva, net als de Italiaan Buttiglione vijf jaar geleden. Destijds verving de Italiaanse regering Buttiglione, Jeleva trok zichzelf terug. Bulgarije schuift nu Kristalina Georgieva, vicevoorzitter van de Wereldbank, naar voren. „Het systeem werkt, dat blijkt wel”, zegt Thijs Berman (PvdA) tevreden. Voor Jeleva was de afgang overigens zo groot dat ze ook opstapt als minister van buitenlandse zaken.

Het parlement kan dus kandidaten weren tegen de wens van de lidstaten en de commissievoorzitter in, en dat is een teken van kracht. Maar over iedere afwijzing hangt wel een schaduw van partijpolitiek. Fracties verwijten elkaar dat ze de politieke belangen zwaarder laten wegen dan de inhoud. „Wat me echt stoort, zijn de onwaardige aanvallen op Jeleva”, zegt Wortmann over de Bulgaarse kandidate, die net als zijzelf tot de EVP behoort. Jeleva was gewoon te zwak, brengen sociaal-democraten, liberalen en groenen daar tegenin. De christen-democraten stellen weer dat ze uit haar evenwicht was gebracht door onbewezen verdachtmakingen.

Zeker is dat het Jeleva absoluut niet lukte om de verdenking weg te nemen. En het resultaat van de hoorzitting telt. Neelie Kroes lag vijf jaar geleden onder vuur, ook vanwege verdachtmakingen over dubieuze zakelijke contacten. Zij doorstond die vuurproef destijds wel. Deze keer moest ze nog eens terugkomen na haar hoorzitting.

De christen-democratische EVP likt haar wonden. Zij kan het moeilijk hebben dat twee keer op rij een van haar partijgenoten afgeschoten is in het parlement. Maar het verwijt dat de andere fracties ’partijpolitiek’ bedrijven, klinkt nogal pathetisch uit de mond van de machtigste politieke groepering in Europa. Berman: „De EVP heeft nu wel begrepen dat ze niet alles alleen kunnen bepalen in Europa. Dat is heel belangrijk.”

De EVP houdt nu druk op de ketel door twijfels te uiten over andere kandidaten. Zo zouden Neelie Kroes en de Fin Olli Rehn andere portefeuilles moeten krijgen. Maar Wim van de Camp en andere CDA’ers ontkennen dat ze op wraak uit zijn. Toch mogen de andere politieke fracties de komende tijd wel oppassen.

Als het de EVP niet lukt om een kandidaat te laten struikelen, kunnen de sociaal-democraten en liberalen wel verwachten dat ze de rekening later gepresenteerd krijgen. „Het gist hier nog steeds”, aldus Van de Camp. De verwijten van andere partijen raken hem niet. „Hans van Baalen (VVD) zegt dat ik partijpolitiek bedrijf. Dat beschouw ik als een groot compliment.”