’Toezichthouder DNB faalde op alle fronten’

In het onderzoek naar de crisis werd gisteren de rol van accountants belicht. Ook DNB-topman Nout Wellink moest het flink ontgelden.

Een jaarverslag van een bedrijf, zeg een bank, is als een foto van een rijdende auto. De controle op die verslaggeving door de accountant, is als een technicus die zijn goedkeuring geeft aan de belichting van de foto en de manier waarop de auto in beeld is gebracht. Dat de auto met 200 kilometer per uur zonder werkende remmen op een ravijn afrijdt, zegt dan ook niets over de goedkeurende verklaring van de accountant: het beeld van de auto klopt immers. Moet de fotograaf dan waarschuwen dat de auto het ravijn in gaat?

Deze opmerkelijke redenatie werd de parlementaire onderzoekscommissie naar de kredietcrisis gisteren tijdens de tweede dag van de openbare gesprekken voorgehouden door KPMG-accountant Dick Korf, tevens voorzitter van de sectorcommissie banken bij het Nivra, de Nederlandse beroepsorganisatie voor accountants. Het is niet de taak van accountants om te waarschuwen voor problemen bij banken, aldus Korf. „Wij hebben niet een systeemfunctie. Het ingrijpen doet De Nederlandsche Bank. Dat is niet onze taak.”

Kort daarvoor had accountant Jules Muis de eigen beroepsgroep nog de volle laag gegeven. Muis, oud-voorzitter van het Nivra en eerder werkzaam bij de Europese Commissie en de Wereldbank, stelde dat accountants ’geen enkele positieve bijdrage aan het voorkomen van de crisis hebben geleverd’. Hijzelf had in 2004 al gewaarschuwd voor de veel te ingewikkelde financiële producten, die zowel bankiers, accountants en toezichthouders niet meer begrepen. „Die waarschuwing is volkomen genegeerd. De accountant danste mee in het rauwe kapitalisme. De poortwachter wilde het feestje niet bederven.”

De crisis was niet alleen voorspelbaar, maar ook vermijdbaar geweest als de accountant het niet had laten afweten, aldus Muis. „Dan moet je soms tegen je eigen cliënt ingaan. Maar accountantkantoren zijn commerciële bedrijven, en wie betaalt, bepaalt.” Door zo dicht aan te schurken tegen de klant, de bank, heeft de accountant zijn maatschappelijke rol om het vertrouwen in bedrijven te handhaven verspeeld. In de financiële crisis ging het volgens Muis op dezelfde manier mis als bij Enron. Door allerlei verplichtingen in steeds ingewikkelder producten buiten de balans te plaatsen, overzag niemand de risico’s nog. „Ongelooflijk jammer dat accountants de kans om zich hiervoor te revancheren niet hebben gegrepen.”

Daar waar de accountant het liet afweten, heeft toezichthouder DNB zo mogelijk nog erger gefaald, stelt Muis. En dat terwijl DNB al in 1995 een brief naar de banken had gestuurd, waarin alle risico’s van ingewikkelde derivaten op de huidige crisis werden weergegeven. „Onvoorstelbaar dat daar niets mee is gebeurd. En degenen die het beleid moesten maken, zitten nog steeds in de top van de toezichthoudende partijen, terwijl het financiële systeem is geïmplodeerd. Het verbaast mij dat Nout Wellink niet is opgestapt, al was het maar om het vertrouwen in de centrale bank te herstellen.”

DNB ging, na twee dagen lang door alle geïnterviewden als slecht functionerend te zijn bestempeld, in de tegenaanval, zonder expliciet de onderzoekscommissie te noemen. De toezichthouder heeft wel degelijk ’actief opgetreden om de risico’s van complexe financiële producten in het toezicht mee te nemen’, aldus het instituut op zijn website.

Muis temperde bij de onderzoekscommissie de verwachtingen over strenge wetgeving die crises in de toekomst moet voorkomen. „Na Enron was er direct een goede analyse van de gaten in regelgeving. Dan komt de lobby op gang en die schiet de nieuwe wet vol gaten.” De Sarbanes-Oxley wetgeving die het gevolg was van het Enron-schandaal betekende ’een goudmijn voor accountants, maar het effect ervan was nihil’. Ook nu ziet Muis, die jarenlang in Washington lobbyisten van dichtbij meemaakte, de lobby alweer op gang komen. „De brutaliteit waarmee bankiers politici nu bejegenen is een bedreiging voor de democratie.” En de accountant? „Wij moeten onze bek opentrekken als de toezichthouder niets doet. Daar zijn we toch niet te bang voor in Nederland?”