Elzen malen niet om natte voeten

Elzen hebben wel wat van hazelaars. Ze groeien aan bosranden en bloeien in de winter al met katjes. Dat zijn net als bij hazelaars mannelijke katjes die hangen en kleine, rode vrouwelijke op de tak. Elzen zijn eenhuizig, zoals botanici die naar sekse gescheiden bloeiwijze noemen. Pas later verschijnt het blad, dat op hazelaarblad lijkt. Er zijn tientallen soorten elzen en ze horen allemaal tot de familie van de berken. In Nederland hebben we vooral de zwarte en de grauwe (of witte) els. De zwarte heeft donkerder schors. De grijze of witte heeft blad waar na verschijning dons op groeit. Het zwarte blad kleeft, het witte niet. Na een bevruchting groeit er een fraai, eivormig vruchtje dat uit houtige laagjes gestapeld is. Wij noemen die vruchtjes schamperend elzenproppen.

Van haar tweede tot vierde zorgde onze dochter op iedere voettocht voor ernstige vertragingen, door om de haverklap uit haar wandelwagentje te springen en haar zakken vol elzenproppen te proppen. Niet dat elzenproppen afvallen. Maar takjes vol proppen zijn zwaar en breken soms af. We kwamen vaak te laat. Bij een verhuizing hebben we dozen vol elzenproppen weggegooid.

Nu verschijnen de mannelijke katjes en op die jonge katjes moet u eens letten. Ze zitten nog strak in hun vel en hebben dan een rossige gloed. Die kan een elzenbos doen blozen.

Van elzenhout werden gebruiksvoorwerpen gesneden, bijvoorbeeld wichelroedes, net als van hazelaarhout. Elzen groeien vaak in zompige grond. Daarin verschillen ze dan weer van hazelaars. Elzen malen niet om natte voeten en verdrinken niet zo gauw. Aan hun wortels zwellen knollen waarin bacteriën leven. Die bacteriën binden stikstof, waarop elzen goed gedijen.