Zwaard van Damocles boven huishouden

Het gemiddelde Nederlandse huishouden kan financieel nog maar net het hoofd boven water houden, zo blijkt uit een onderzoek van de Nederlandsche Bank (DNB) onder ruim 1500 huishoudens.

Vooral de toename van schulden, waaraan de sterk gestegen hypotheekleningen met name debet zijn, baart zorgen. Steeds meer huiseigenaren sluiten een tophypotheek (hypotheek hoger dan de aankoopwaarde van het huis). Dit aantal nam de afgelopen drie jaar toe van circa 60 procent tot ruim 75 procent. Een groot gevaar daarbij is dat tevens het percentage hypotheken met een variabele rente verdubbelde van 8 procent in 2000, naar 15 procent nu. Bij ruim een kwart van de hypotheekcontracten wordt de rente uiterlijk eind 2004 aangepast. Deze ontwikkelingen maken Nederlandse huizenbezitters gevoeliger dan ooit voor rentefluctuaties. Voor veel huishoudens kan een stijging van de hypotheekrente die beruchte druppel zijn die de emmer doet overlopen.

Waarom de Nederlandse overheid daarom uitgerekend nu, in zo'n kwetsbare periode, verder op de grootste vermogensbron van de Nederlandse huishoudens wil beknibbelen, is een raadsel. Zo is de overheid stellig van plan om, op overigens geheel foutieve gronden, door te zetten met een verdere beperking van de hypotheekrenteaftrek. Ditmaal door middel van de 'bijleenregeling' die men per 1 januari 2004 wil introduceren. Dat de huiseigenaar momenteel zijn huis met winst kan verkopen, op het nieuwe huis een zo hoog mogelijke hypotheek kan nemen en de winst op het eerste huis kan gebruiken voor de aankoop van een nieuwe keuken, irriteert de overheid. Want aan die keuken betaalt de fiscus indirect mee. De bijleenregeling moet dit voorkomen door de overwaarde verplicht in te laten brengen bij de aankoop van een nieuw huis.

Wie dat niet doet en ook het bedrag van de overwaarde leent, mag de rente over het deel van de hypotheek dat eigenlijk niet nodig was, niet langer aftrekken. Stel: je verkoopt je woning voor euro300000, de verkoopkosten bedragen euro10000 en de hypotheek van de oude woning was euro250000. De overwaarde op de oude woning is dus euro40000 (euro50000 minus euro10000 aan kosten, want die worden van het bedrag aan overwaarde afgetrokken). De aankoopsom van de nieuwe woning is euro350000, de kosten koper zijn euro35000, de totale aankoopkosten voor de nieuwe woning bedragen euro385.000. De hypotheekrente kan nu worden afgetrokken over euro385000 (totale aankoopkosten nieuwe woning) minus euro40000 (overwaarde) is euro345000.

Zonder enige twijfel zal deze maatregel niet alleen leiden tot een vermindering van het besteedbaar vermogen, maar ook voor een nog grotere financiële kwetsbaarheid van het Nederlandse huishouden. Maar waarom ergert de overheid zich eigenlijk aan de indirecte financiering van consumptieve uitgaven zoals een bank of nieuwe keuken? Wat wordt miskend, is de invloed van de besteding van de overwaarde op de economie en de extra inkomsten aan btw die de overheid ontvangt als mensen met hun overwaarde consumptieve zaken gaan kopen. Want of het nu gaat om een bank of keuken, de overheid vangt over vrijwel iedere aankoop bijna 20 procent aan btw.