Veel goeds, ook zonder mis

AMSTERDAM - God in de Europese grondwet lijkt het niet te halen, maar voor emeritus bisschop R.Ph. Bür is dat geen ramp. Ook híj is voor een Europa dat in zijn fundament niet platgeslagen is maar de dimensie van hoog en diep erkent. Maar God is hem te heilig en onvrede over het gebruik van zijn naam kun je beter vermijden.

'Geloven in een godsdienstloze staat' was het thema van drie bezinningsbijeenkomsten in het vrijzinnige centrum Vrijburg in Amsterdam. Bij de laatste sessie, donderdagavond, gaven Bür en de remonstrantse hoogleraar Marius van Leeuwen de aanzet tot discussie.

Voor het gezelschap van vooral oudere vrijzinnigen had de oud-bisschop bemoedigende woorden. De marginalisering van kerk en godsdienst, er wordt niet eens meer gevráágd wat kerken ergens van vinden, laat staan dat iemand er rekening mee houdt, de lege kerken: Bür weet er alles van. Zijn kathedraal in Rotterdam had dertig jaar geleden op zondag nog zo'n 2000 gelovigen te bedienen, nu zo'n 350.

Bür (75) slijt een groot deel van zijn leven als monnik in het benedictijnerklooster in Chevetogne, in de Ardennen. Maar niet in ruste; even vaak is hij in de wereld, verkeert hij onder mensen die niet meer naar de kerk gaan, die hun kinderen niet meer laten dopen. ,,Onze Lieve Heer heeft allen geschapen, dus in allen zit iets dat naar Hem verwijst, een verlangen om in harmonie te leven met wat boven is. Ik ben vol hoop. Ik zie veel jonge mensen die zonder mis en zonder catechismus toch veel van de waarden bewaren. En dan zeg ik: 'Onze Lieve Heer, dank je wel'. Die vroomheid moet u mij maar laten.''

Prof. Van Leeuwen had de vroomheid bepaald wat minder voor op de tong. Bij hem is godsdienst anders dan voor de bisschop geen zaak van kerk en gemeenschap, maar van persoonlijke levensinvulling. Wel hebben de kerken volgens hem een taak om bij te dragen aan wat behoort tot het 'hart' van de samenleving, die meer is dan macht, kennis, economie en techniek. Van Leeuwen pleit voor bedachtzaamheid, voor het vasthouden van basale waarden als naastenliefde, betrouwbaarheid, mededogen - in een samenleving die verhardt. Maar volgens de vrijzinnige hoogleraar gaat het in tegen de hooggeachte eisen van vrijheid en verdraagzaamheid om de uit bepaalde waarden afgeleide normen tot eeuwige waarden te verheffen, tot de ene heilsweg.

Sombere geluiden uit de zaal: we hebben als kerk zoveel te bieden, maar niemand komt erop af. Hoe houden wij het gaande zonder vormen om het door te geven?

De oude bisschop spreekt uit ervaring: tal van katholieke organisaties werden eerst oecumenisch, later 'niks'. ,,Maar dan is niet alles verloren,'' zegt hij ,,je kunt nog altijd zelf getuigen van wat in je is.''

De monnik/bisschop kreeg van hogerhand niet lang geleden een verbod om zich in de media te manifesteren met standpunten die leken af te wijken van die van de ambtsbroeders die in Nederland nu aan het roer staan. Maar dat verbod geldt niet de eerzame samenkomsten links en rechts in het land. Bür spreekt vrijmoedig. ,,Jazeker, de kerk heeft veel te bieden, maar er zijn er die dat niet vinden, die het maar saai vinden. De kerken hebben veel zegen gebracht, én nare dingen.'' Van hem hoor je geen excuus dat hij christelijk of katholiek is, en zijn kerk mag best met wat meer durf haar gezicht laten zien. ,,Maar dat betweterig imago, dat heeft veel kwaad gedaan en dat moet weg.''