Koningshuis roept satire over zich af

In plaats van uit te halen naar satiremakers, hadden premier Balkenende en minister Donner het koningshuis beter kunnen wijzen op zijn problematische imago. Maar satiremakers moeten met een betere verdediging komen dan de eeuwige vrijheid van meningsuiting. Het TrouwKabinet over satire en monarchie.

Premier Liesbet van Zoonen: ,,Het koningshuis is een instituut waarover de burger niets te zeggen heeft. Is het dan vreemd dat maatschappelijke onrust over het koningshuis gekanaliseerd wordt in satire? Hadden we een braaf en saai koningshuis, dan was er ook geen satire nodig. Hebben premier Balkenende en minister van justitie Donner met hun kritiek niet hun totale vervreemding van het alledaagse leven kenbaar gemaakt?''

Loek Schueler: ,,Satire ontstaat waar onrust is en die is er op dit moment in de koninklijke familie. Natuurlijk moet daar een schepje bovenop om het satirisch te maken. Het ligt er allemaal zo dik bovenop dat kijkers het onderscheid wel kunnen maken. Uit onderzoek van RTL4 blijkt dat 95 procent van de kijkers niet negatiever is gaan denken over het koningshuis.”

Ad Kolnaar: ,,Satire is een groot goed, als het maatschappelijke misstanden aan de kaak stelt. Speelt het enkel op de persoon, dan verlagen de satiremakers zich tot het niveau van ordinaire roddelaars. Wordt dat verdedigd met de kijkcijfers, dan kunnen we daaruit leren dat concurrentie op bepaalde gebieden niet het beste maar het slechtste bovenbrengt. De acties van Balken ende en Donner hebben weinig kans op succes. Maar ze hebben gelijk; zo ga je niet met mensen om.”

Pieter Winsemius: ,,Ik had het verstandig gevonden als Balkenende en Donner hun uitspraken niet hadden gedaan. Maar heb me ook geërgerd aan de reacties. De allergie voor kritiek bij veel mediavertegenwoordigers getuigt van grote zelfgenoegzaamheid, die ook bij een aantal cabaretiers overmatig aanwezig is. De media beroepen zich steevast op twee argumenten: persvrijheid en hun verplichting de waarheid aan het licht te brengen. Beide zijn onomstreden, maar brengen ook plichten met zich mee als zorgvuldigheid en evenwichtigheid. Die worden in de praktijk echter uiterst gammel ingevuld.”

Liesbet van Zoonen: ,,Die plichten rusten vooral op de journalistiek. Satire is van een andere orde. Vroeger maakte de hofnar deel uit van de hofhouding, om de koning scherp te houden. Zo moeten we de huidige satire ook zien. Balkenende en Donner hadden er beter aan gedaan met de satire in de hand de koningin te laten zien dat het volk mort over de monarchie.”

Greetje van den Bergh: ,,Die hofnar was de enige die mocht zeggen wat hij wilde. Anderen riskeerden gevangenisstraf of erger. Maar in deze tijd mag iedereen over koning en premier zeggen wat hij wil. Dan geldt de regel van Winsemius: bij rechten horen plichten, die hebben te maken met fatsoen, zorgvuldigheid, en een afweging van nieuwswaarde en kwetswaarde.”

Marnix van Rij: ,,Ik vind het goed dat Balkenende en Donner aandacht vragen voor het respect dat wij moeten opbrengen voor iedere burger, en in het bijzonder voor leden van het koninklijk huis. De koningin kan zich niet verweren, dus moet de minister-president dat doen.”

Alex Klusman: ,,Het verbaast mij dat dit onderwerp hier zoveel debat oproept. Ik hoop dat we ons bezig gaan houden met zaken waar het echt om gaat. Dat zouden Balkenende en Donner ook moeten doen.”

Liesbet van Zoonen: ,,Onze discussie, en de algemene opwinding over dit onderwerp, laten zien dat de vorm waarin over politiek wordt gepraat van belang is voor de betrokkenheid. Ik vind dat niet zo gek, en al helemaal niet zorgelijk.”

Bart Jan Spruyt: ,,Echte satire komt voort uit diepe ergernis en verontwaardiging. En juist omdat het doel van echte satire serieus is, is echte satire oprecht. Dat geldt niet voor de satire die nu ter discussie staat. Het is slap, banaal, en gericht op personen. Het is daarom terecht dat Balkenende en Donner een debat op gang willen brengen.”

Marnix van Rij: ,,Gelukkig sta ik niet alleen met mijn steun voor Balkenende en Donner.”

Menno Hurenkamp: ,,Het kan geen kwaad dat een minister daar iets van zegt, maar een paar gezellige opmerkingen lijken mij meer dan voldoende.”

Liesbet van Zoonen: ,,Verscheidene bewindslieden van het TrouwKabinet vinden dat Balkenende en Donner er goed aan hebben gedaan een debat te beginnen. Ik ben zelf na onze discussie mijn aanvankelijke verbazing en ergernis kwijt. Het siert ons dat we het fatsoen hoog willen houden. Maar met alle compassie die we kunnen hebben met de koninklijke familie, moeten we niet vergeten dat het hier niet om gewone mensen gaat. De symboolfunctie van het koninklijk huis houdt niet alleen in dat het ons tot natie kan smeden, maar ook een object van ergernis kan zijn.''