Bush staat alleen

Vandaag moet Hans Blix, leider van de VN-wapeninspecteurs uitgebreid aan de Veiligheidsraad rapporteren over zijn bevindingen in Irak. Zijn verslag zou van groot belang moeten zijn voor de vraag of er oorlog komt of niet. Maar Blix heeft al gezegd dat hij meer tijd nodig heeft. De realiteit is dat hij niet bepaalt of en wanneer de Amerikaanse president George W. Bush ten strijde trekt.

Vriend en vijand van de Verenigde Staten laten weten dat een eventuele oorlog tegen Irak niet gevoerd moet worden of op zijn minst uitgesteld. Toch blijven Amerika en Groot-Brittannië troepen samentrekken rondom de Perzische Golf en blijft met name president Bush roepen dat het einde voor Saddam Hoessein nu toch echt nadert.

Maar Amerika komt steeds meer alleen te staan. Ook in dat land gaan stemmen op om de VN-wapeninspecteurs meer tijd te geven en de oorlog in ieder geval uit te stellen. Aan de andere kant zegt zo ongeveer de enige duif in de Amerikaanse regering, minister van buitenlandse zaken Colin Powell, dat er ruime steun bestaat voor een Amerikaanse aanval op Irak - ook zonder goedkeuring van de Veiligheidsraad.

Komt er nu oorlog tegen Irak of niet? En zo ja, wanneer dan wel? Zal de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties die oorlog in een tweede resolutie goedkeuren of niet? En zo nee, trekken Amerikanen en Britten zich daarvan dan iets aan of voeren ze desnoods alleen oorlog tegen Irak?

Verschillende koffiedikkijkers weten het wel, meestal anoniem: half maart beginnen de Verenigde Staten met de oorlog, laat de Britse BBC experts zeggen. Eerst luchtaanvallen, dan een grondoorlog vanuit Koeweit en amfibielandingen vanuit de Perzische Golf, beide om de stad Basra in te nemen. Vanuit dat bruggenhoofd gaat de slag om Bagdad beginnen.

Half februari, laat een Russisch persbureau leden van de Russische generale staf zeggen. Het besluit is al genomen, maar nog niet bekendgemaakt. De actie begint als er 150 000 man aan troepen zijn. Binnen een maand is alles voorbij, weten de Russen. Volgens hen zijn de Amerikanen niet in de eerste plaats uit op de val van Saddam, maar op de beheersing van de Iraakse oliebronnen, 'want daarom gaat het'.

Eind januari al, menen Amerikaanse experts. Bush zal de aanval morgen aankondigen, dinsdag 28 januari. Hij houdt dan zijn State of the Union, de Amerikaanse troonrede. Vandaag is immers de 27ste, de dag waarop Blix de Veiligheidsraad verslag doet van zijn onderzoek in Irak. De Raad zal woensdag debatteren. Duitsland zal in de Raad voorstellen de wapeninspecteurs meer tijd te geven voor hun onderzoek, zodat Blix opnieuw met een rapport kan komen op 14 februari. Bush zou dat allemaal vóór willen zijn.

Dat Washington en Londen blijven doorgaan met hun troepenconcentraties, zegt niet zoveel over het tijdstip van het begin van een eventuele oorlog. Als er echt oorlog gevoerd moet worden, moeten ze er klaar voor zijn. Het verzamelen van tegen de 200 000 man met al hun materieel, kost maanden.

Beide regeringen houden overigens vol dat oorlog nog steeds te vermijden is, mits de Iraakse leider Saddam Hoessein resolutie 1441 van de VN-Veiligheidsraad netjes uitvoert. Maar beide regeringen blijven er ook bij dat een nieuwe VN-resolutie niet nodig is om Irak aan te vallen als Saddam die resolutie 1441 schendt. Volgens Londen heeft een tweede resolutie wel de voorkeur, maar zonder resolutie kan een aanval ook beginnen. Daar denkt een groot deel van de Veiligheidsraad en een groot deel van de internationale gemeenschap echter anders over. Al zal moeten blijken of dat veel helpt.

Europa laat - als vanouds - zien dat het niet in staat is een gezamenlijk buitenlands- en veiligheidsbeleid te voeren. Daar doet het publieke geknuffel van de Duitse bondskanselier Gerhard Schröder en de Franse president Jaques Chirac niets aan af. Weliswaar hebben de voorzitter van de Europese Commissie, Romano Prodi, en de premier van de huidige EU-voorzitter Griekenland, Constantinos Smitis, in het Europese Parlement beloofd alles te doen om ervoor te zorgen dat de EU-lidstaten een gezamenlijk standpunt innemen. Maar zij kunnen niet verhelen dat Europa zeer verdeeld is. Er is voor vandaag inderhaast een bijeenkomst gepland, met de ministers van buitenlandse zaken van de vier Europese landen die lid zijn van de Veiligheidsraad (Groot-Brittannië, Frankrijk, Duitsland en Spanje) plus nog wat mensen uit Europese organen. Maar ook die sessie zal weinig aan de verdeeldheid veranderen.

Duitsland is tegen oorlog, óók als de Veiligheidsraad die goed zou keuren, waarbij Duitsland zelf - sinds 1 januari lid van de Raad en vanaf 1 februari zelfs voorzitter van de Raad - tegen zal stemmen. Die tegenstem zal overigens op zichzelf een oorlog niet verhinderen. Duitsland heeft als niet-permanent lid in de Raad geen recht van veto. Groot-Brittannië wordt steeds huiveriger. Maar zoals het er nu voorstaat, doen de Britten mee aan de oorlog als hij uitbreekt.

Frankrijk is, ook al om de Frans-Duitse as te smeren, vorige week in de Veiligheidsraad juist publiekelijk een campagne begonnen om de oorlog tegen te houden. Frankrijk wil dat de VN-wapeninspecteurs meer tijd krijgen en vindt dat er onvoldoende gronden zijn om een militaire actie te beginnen. Parijs liet zelfs doorschemeren dat Frankrijk, als permanent lid van de Veiligheidsraad, zijn veto zou kunnen gebruiken om een eventuele resolutie vóór ingrijpen tegen te houden. Dat zou wél aantikken. Maar dat is voor het publiek. Intern vraagt Parijs zich nog steeds af wat nu erger is voor Frankrijk als de oorlog toch uitbreekt: meedoen of er buitenblijven?

De permanente Veiligheidsraadsleden Rusland en China zijn eveneens voor meer tijd voor de wapeninspecteurs. Zij vinden dat die met sterkere bewijzen moeten komen om een aanval op Irak te rechtvaardigen. De 27ste januari is geen uiterste datum, laat Peking hoopvol weten. Het Blix-rapport van vandaag markeert juist 'een nieuw begin'.

Ook verschillende Europese Navo-bondgenoten hopen vandaag Bush en de zijnen de voet dwars te zetten. Afgelopen woensdag stelde de Navo in Brussel een besluit uit over het Amerikaanse verzoek om nu al steun te beloven in een mogelijke oorlog tegen Irak. Vier landen, waaronder Frankrijk en Duitsland, spraken zich in een verhit debat uit tegen het nemen van zo'n besluit. Eerst moet Blix in New York zijn zegje kunnen doen, vonden ze.

Dat de verhoudingen tussen Europa en Amerika op zijn zachtst gezegd korzelig zijn, mag ook blijken uit de opmerkingen van de Amerikaanse minister van defensie Donald Rumsfeld. Hij maakte, daartoe uitgedaagd, onderscheid tussen het 'oude' en het 'nieuwe' Europa, het oude van Frankrijk en Duitsland (maar niet Groot-Brittannië mogen we aannemen) en het nieuwe van de Oost-Europese landen, waarvan sommige inderdaad meer bereid zijn Amerika te steunen. Duitsland en Frankrijk reageerden stekelig.

Hoe dan ook, duidelijk is dat het verzet tegen een oorlog tegen Irak toeneemt, dat ook de roep om een tweede VN-resolutie ter goedkeuring van een mogelijke oorlog toeneemt, maar dat de kans dat zo'n resolutie het haalt, afneemt. Anders gezegd: de Verenigde Staten komen steeds meer alleen te staan.

Algemeen leefde in Amerika, maar ook in Europa, de verwachting dat het 'aftellen' tot de oorlog inderdaad vandaag zou beginnen, de dag van Hans Blix in de Veiligheidsraad. De oorlog zou dan, als die rapportage daar aanleiding toe gaf, vóór de zomer gevoerd moeten worden omdat het ín de zomer te heet is in de Iraakse woestijn.

Die datum is niet meer 'heilig'. Dat liet in elk geval de Britse regering weten, bondgenoot van de VS. De oorlog kan zelfs wel wachten tot na de zomer. De wapeninspecteurs hebben dan meer tijd om iets boven water te halen en gedurende die zomer houden ze Saddam met hun gewroet in zijn fabrieken en paleizen wel in de tang.

Bij hun tussentijdse rapportage op 9 januari aan de Veiligheidsraad lieten Blix en Mohammed El Baradei, chef van het Weense atoombureau IAEA (dat zoekt naar kernwapens of sporen van ontwikkeling daarvan in Irak) ook al weten meer tijd nodig te hebben om Irak uit te kammen. Vorige week zeiden beide mannen op 27 januari niet met een complete rapportage te kunnen komen.

Waarbij wel sprake is van een verschuiving in de standpunten van beide heren als het gaat om de vraag wie moet bewijzen of Irak nog massavernietigingswapens in huis heeft of die aan het maken is. Baradei zei onlangs in Moskou dat Irak zelf meer bewijzen moet leveren voor zijn bewering dat het geen massavernietigingswapens heeft. Blix sloot zich daar, tijdens een bezoek aan Brussel, bij aan. De buitenlandcoördinator van de Europese Unie, Javier Solana, was het weer roerend eens met Blix. Waarmee maar is gezegd dat drie zich, wat betreft de bewijslast voor de aanwezigheid van massavernietigingswapens in Irak, scharen aan de zijde van Bush en zijn regering. Die vinden dat Saddam zelf moet aantonen dat zijn land 'schoon' is.

Over het idee om de VN-inspecteurs meer tijd te geven, komen er uit Washington verschillende geluiden. Enerzijds heeft Witte-Huiswoordvoerder Ari Fleischer laten weten dat ook de regering-Bush vindt dat de inspecteurs meer tijd moeten krijgen, anderzijds toont Bush zelf zich zeer ongeduldig. Tien dagen geleden liet hij weten 'de Iraakse misleiding meer dan beu' te zijn, vond hij dat 'de tijd voor Saddam dringt', en dat hij (Bush) tot dusver geen bewijzen heeft gezien dat Saddam zich heeft ontdaan van zijn door de VN verboden wapens. Afgelopen week meldde hij dat 'hem nu wel duidelijk is dat Saddam niet bezig is te ontwapenen, maar spelletjes speelt'.

Het mag waar zijn dat Saddam niet voldoende meewerkt, maar de ellende voor Bush is dat de VN-wapeninspecteurs tot dusver ook geen bewijzen hebben gevonden dat Saddam nog beschikt over door de VN verboden wapens. Zonder dat bewijs en zonder hernieuwde goedkeuring van de Veiligheidsraad zal een Amerikaanse aanval op Irak Bush neerzetten als de man die niet uit was op de ontwapening van Saddam en het veiliger maken van de wereld, maar bezeten is van Saddam en uit is op de olie van Irak. Zo'n aanval zal het imago van de VS, als eigengereide militaire mogendheid die zich van niets en niemand wat aantrekt, zeer versterken.

Dan gaat het niet alleen om de buitenwereld. Ook in Amerika zelf, bij Democraten en Republikeinen, neemt het verzet tegen een Amerikaanse Alleingang tegen Irak toe. Natuurlijk kan Amerika (met of zonder de Britten) de Iraakse strijdkrachten alleen wel aan, maar kan en wil Amerika het tijdelijke bestuur en de wederopbouw van Irak ook alleen aan? En wat gebeurt er in de rest van het Midden-Oosten als Amerika die oorlog voert tegen de zin van de meeste buurlanden van Irak?

Tenslotte is daar het probleem Noord-Korea bijgekomen, waarover Rumsfeld in eerste instantie zei dat 'Amerika best twee oorlogen tegelijk kan voeren', maar Bush later liet weten dat er met Noord-Korea netjes overlegd moet worden. Maar waarom oorlog voeren tegen een land dat zegt geen massavernietigingswapens te hebben en VN-inspecteurs toelaat en netjes overleggen met een land dat al kernwapens heeft, gewoon toegeeft er meer te zullen maken en VN-inspecteurs het land heeft uitgezet?

Wachten dan maar met het voeren van de oorlog? Jawel, zei het Amerikaanse weekblad Newsweek vorige week al. De VN-inspecteurs krijgen meer tijd, en trek ook maar twee maanden uit voor een nieuwe VN-resolutie. Militaire actie kan dan op zijn vroegst eind maart gebeuren, of zelfs pas in juni. Oorlog voeren in de zomer? Jawel, en volgens Newsweek kan dat wel eens de planning van Rumsfeld zijn. De troepenopbouw is dan echt klaar. Maar vechten in de hitte? Het is voor de Irakezen ook heet, zeggen Amerikaanse functionarissen. En vechten doen we toch 's nachts. Dat kunnen wij beter dan de Iraakse strijdkrachten.