Het finale oordeel over een open zenuw

Op een bijveld van de Haagse politieke arena presenteert de parlementaire enquêtecommissie-Srebrenica vandaag haar bevindingen. De spanning vooraf ontbrak dit keer. De net gekozen kamerleden, die later deze week worden geïnstalleerd, zijn met hun hoofd bij het inrichten van hun nieuwe werkkamers of bij de eerste manoeuvres van kabinets-informateur Donner.

DEN HAAG - Zeven jaar na de dramatische val van de moslimenclave moet het parlement zich nog één keer opmaken voor 'het finale oordeel' over de kwestie-Srebrenica. Die werd vaak de open zenuw van de Nederlandse politiek genoemd.

Commissie-voorzitter Bert Bakker zei al voor de start van de openbare verhoren eind vorig jaar, dat nauwelijks nog schokkende nieuwe feiten te verwachten zijn, na alle eerdere rapporten die al zijn geschreven, zoals de massieve studie van het Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie (Niod). De huidige enquêtecommissie zal vooral verantwoordelijkheden proberen bloot te leggen: welke toenmalig ministers, kamerleden, top-militairen en defensie-ambtenaren maakten fouten bij de mislukte vredesmissie van Dutchbat en de rommelige nasleep waarbij de landmacht informatie achterhield.

Worden zulke fouten vandaag aangetoond, dan zijn de politieke consequenties niet groot. Vrijwel alle betrokken politici en top-militairen, die in de zomer van 1995 zagen hoe de Nederlandse blauwhelmen niet konden voorkomen dat de Servische militairen van generaal Mladic duizenden moslimmannen afslachtten, zijn van het Haagse toneel verdwenen. Koppen zijn al volop gerold tot premier Kok na het Niod-rapport zijn consequentie trok.

De val van het paarse kabinet hield trouwens geen Nederlandse erkenning van schuld aan het drama in. Maar Kok redeneerde dat de internationale gemeenschap, de VN-voorop, tekort was geschoten bij de verdediging van de moslimenclave in Bosnië. Omdat 'de internationale gemeenschap' anoniem is, nam de Nederlandse regering daarvoor de verantwoordelijkheid op zich.

Bij de oud-ministers van defensie Ter Beek en Voorhoeve, hun collega's van buitenlandse zaken Kooijmans en Van Mierlo en bij enkele oud-kamerleden gaat het vandaag vooral om de vraag of zij in de politieke geschiedenis worden weggezet als falende leiders.

De Dutchbat-militairen zelf, die altijd een parlementaire enquête hebben gewenst omdat daarmee in hun ogen het falen van de politiek boven water zou komen, hoeven niet te vrezen voor het rapport-Bakker. Hun commandant Karremans kwam onverwacht goed uit het openbare getuigenverhoor. Het Niod stelde al vast dat de Nederlandse VN-soldaten in de benarde en geïsoleerde enclave zonder luchtsteun niets konden doen tegen de troepen van Mladic.

Wel zal op het ministerie van defensie generaal Van Baal vanochtend het rapport gespannen openslaan. Hij moest aftreden als bevelhebber van de landmacht omdat het Niod oordeelde dat de landmachttop 'onwillig' was geweest bij het informeren van oud-minister Voorhoeve over het drama. Tijdens de enquêteverhoren maakte Niod-directeur Blom dat politiek gevoelige verwijt niet werkelijk hard. Generaal Van Baal hoopt op eerherstel. Hij hoopt dat Bakker nu hetzelfde concludeert als eerder de onderzoekscommissie-Van Kemenade: het was niet uit onwil maar uit onkunde dat de landmacht zoveel dingen voor Voorhoeve verzweeg.

Een van de zittende demissionaire minsters heeft ook nog wel belang bij een voor hem mild oordeel in het rapport. CDA-minister van buitenlandse zaken De Hoop Scheffer kan terugkeren in een volgend kabinet, maar zat in de jaren negentig in het clubje kamerleden dat in defensie en buitenlandse zaken was gespecialiseerd. Zij zwommen zonder veel kritiek in de fuik naar Srebrenica. Toen de Nederlandse militairen eenmaal die onmogelijke enclave toegewezen hadden gekregen, ondernamen ook die kamerleden niets toen de fatale aanval maanden tevoren in de lucht hing.

Verder zal bureaucratie van de Verenigde Naties weer de nodig kritiek krijgen. Op de hoofdkwartieren van de VN werd geen Navo-luchtsteun aangevraagd voor Dutchbat, op een te late kleine luchtaanval na. Het geheim van die uitgebleven luchtsteun wordt aan de borst gehouden door de Franse generaal Janvier, destijds de hoogste VN-militair op de Balkan. De enquêtecommissie slaagde er niet in hem voor een verhoor naar Den Haag te lokken. Bakker heeft om steun van het Franse parlement gevraagd voor het onderzoek naar dat geheim. De grote vraag is of dat iets heeft opgeleverd.

Aan de Nederlandse wil om deel te nemen aan internationale vredesmissies heeft het Srebrenica-drama niet veel veranderd.