Joke van Leeuwen

Schrijfster Joke van Leeuwen kreeg voor haar onorthodoxe kinderboeken de ene prijs na de andere. Nu staat een van haar leukste verhalen in het theater, in de regie van haar zus Marieke van Leeuwen. Het gerenommeerde Rotterdamse Ro theater laat zien hoe het eigenwijze vogelmeisje uit 'Iep!' in het warme nest valt van een kinderloos echtpaar.

Morgen begint 'Iep!' aan haar tournee door het land en Joke van Leeuwen maakt op het podium live geprojecteerde tekeningen. ,,Neem drie lijnen. Buig ze een beetje om. Schuif ze tegen elkaar. En hier is het landschap waarin dit verhaal begint.'

Ben je tevreden over het debuut van 'Iep!' in het theater?

,,Ik vind de keuze voor de kleine actrice Heleen Bolle voor de rol van Viegeltje een schot in de roos. Het zit hem in de expressie van haar gezicht, de manier waarop zij loopt en haar vleugels uitslaat. Ik ben geraakt door de beginscène, als ze rond de tafel in het huis rent en de taal uit 'Iep!' gebruikt -'Iek miet un bieteriemetje mit pindekies'.'

,,De voorstelling als geheel heeft een mooie spanningsboog gekregen en straalt een vorm van rust uit, met aandacht voor details, waar ik erg van houd. Sommige recensenten vinden het een beetje traag, maar kinderen hebben daar helemaal geen last van. Marieke en ik wilden niet meegaan in de zapcultuur van nu.'

Hoe is het om samen met je zus aan zo'n groot theaterproject te werken?

,,Het idee om samen iets met 'Iep!' te doen komt van Guy Cassiers, de artistiek leider van het Ro theater. Ik was een beetje huiverig om voor theater te schrijven. Ik heb weleens meegemaakt dat anderen helemaal aan de haal gingen met mijn werk. Maar het idee dat Marieke het zou gaan regisseren was geruststellend. Sommige mensen moeten er misschien niet aan denken om intensief met hun zus samen te werken, ik vind het juist makkelijk. We komen uit hetzelfde nest, met dezelfde humor en fantasie. Je herkent de manier van denken van de ander en het is stimulerend om elkaar daarin aan te vullen.'

Het klinkt harmonieus, hebben jullie nooit ruzie gehad?

,,Eh, nee. Met het boek in de hand hebben we samen scène voor scène bedacht: dit kan wel, dit kan niet.'

,,Daarna was de taakverdeling duidelijk. Marieke heeft mijn boek bewerkt en doet de regie.'

Lachend vervolgt ze: ,,En ik zit tijdens de voorstelling in een hoekje te tekenen. Als kind was ik wel eens jaloers op Marieke en wilde ik graag net zo extravert zijn als zij. Ik heb de neiging om meer aan de rand te staan en te kijken. Ik vraag me altijd af: waarom zijn de dingen zoals ze zijn?'

Waarom is Viegeltje zoals zij is?

,,Ze is een ongrijpbaar wezentje, half mens en half dier. De mensen zien in haar wat ze graag willen zien: een kind of een vriendinnetje. Ik associeer Viegeltje met een onvervulbare wens. Het verhaal gaat voor mij over verlies, afscheid nemen, iets of iemand willen vasthouden, maar toch moeten loslaten. Er zit vaak een melancholieke ondertoon in mijn werk. Maar het verhaal is ook een schelmenroman, over een eigengereid meisje dat zich onttrekt aan de alledaagse dingen en de wijde wereld in vliegt.'

Hoe moeilijk is het om je geesteskind uit handen te geven aan een eigenzinnige ploeg theatermakers? Krijg je daar slapeloze nachten van?

,,Ik ben nu zover dat ik niet meer de hele tijd aan de ziel van het boek zit te denken. Het verhaal heb ik in de stilte van mijn werkkamer bedacht. De voorstelling is een nieuw kunstwerk en ik kan niet eisen dat het een reproductie is van mijn boek.'

,,De manier van werken verschilt hemelsbreed. Als ik schrijf los ik alle problemen in mijn eentje op. Het is een bijzonder leuke en lawaaierige ervaring om het samen met decorontwerpers, technici, muzikanten en een ploeg acteurs tot een goed einde te brengen. Ik ben tevreden dat we een evenwicht hebben gevonden tussen al die elementen.'

Voel je je thuis als tekenaar achter een computer op het podium?

,,Ik teken nu veel sneller en het moet in een keer goed zijn. Ik maak de tekeningen die ook in mijn boek staan, het landschap in het begin of allerlei vogelmensen. Daarbinnen blijf ik improviseren. Het is erg leuk om zo dicht bij het publiek te zitten. Ik hoor vaak wat de mensen tegen elkaar zeggen en daar speel ik gretig op in. Zo vroeg een meisje voor aanvang aan haar moeder of ze naar een film gingen kijken. Dan schrijf ik heel groot:'Nee hoor, het is toneel!' Na afloop van de voorstelling klimmen de kinderen op het podium en willen ze allemaal weten hoe het werkt met die computer en dat scherm boven het speelvlak.'

Geen spijt dat je nu drie maanden lang door het hele land, avond aan avond dezelfde tekeningen moet maken?

,,Nee hoor, voor mij blijft het nieuw en ik heb er wel zin in. Als ik vanuit mijn hoekje naar de voorstelling zit te kijken denk ik: hmm, dit alles is in oorsprong uit mijn brein ontsproten!'