Bos kiest met flair voor bescheidenheid

De nieuwe PvdA-leider Bos wist bij het begin van de verkiezingscampagne een eerste slag te slaan, maar blijft beklemtonen dat zijn partij nog een lange weg te gaan heeft.

DEN HAAG - PvdA'er Wouter Bos is niet beschikbaar als premier, ook niet in het onwaarschijnlijke geval dat zijn partij bij de verkiezingen van 22 januari als grootste uit de bus komt. In dat scenario wordt hij fractievoorzitter en komt er een partijgenoot in het Torentje terecht, zei hij vrijdag in het RTL4-lijstrekkersdebat.

De verse PvdA-leider kiest een bescheidener opstelling dan zijn tegenstrevers Balkenende (CDA) en ook Zalm (VVD), die zichzelf wel nadrukkelijk naar voren schuiven als kandidaat-premier. Volgens Bos zou het van hovaardigheid getuigen om na de enorme electorale nederlaag van vorig jaar zelfs maar te speculeren over een eerste positie voor de PvdA. Hij gaf daarmee indirect een tik aan Zalm, wiens partij op 15 mei eveneens een afstraffing kreeg van de kiezer.

Bos doet sinds zijn aantreden geen moeite het falen van de PvdA in de afgelopen jaren te ontkennen. Ook in zijn analyse is de PvdA onder Paars te veel een pure bestuurderspartij geworden, die onvoldoende uitstraalt dat zij nog gevoel heeft voor de dagelijkse problemen van burgers. Dat moet onder zijn leiding anders, maar de sociaaldemocraten zijn er nog lang niet, wordt hij niet moe te herhalen.

In zijn openbare optredens echter toont Bos een flair die hem in deze verkiezingscampagne juist een plek op de voorgrond lijkt op te leveren. Of hij nu live in debat is met zijn concurrenten of (zoals zaterdag) op werkbezoek in Rotterdam, de jonge oud-bewindsman (39) lijkt zich al volkomen thuis te voelen in zijn nieuwe positie. Na afloop werd hij in een peiling van het bureau Intomart tot winnaar van het RTL4-debat uitgeroepen.

Bos deelde in dat debat ontspannen links en rechts plaagstoten uit, zonder in de felheid te vervallen die het optreden van SP-voorman Marijnissen bij vlagen kenmerkte. Balkenende daagde hij uit nu eindelijk eens duidelijk te maken of hij toch weer met de LPF in zee wil als CDA en VVD straks samen geen meerderheid halen. Een aanval van Balkenende op zijn voorstellen rond de hypotheekrente-aftrek gleed van hem af. En toen Zalm in een discussie over de grenzen van het recht op zelfverdediging voor de zoveelste keer het voorbeeld van een Haagse winkelier aanhaalde, ried Bos hem aan zijn repertoire eens uit te breiden.

Zalm kwam (opnieuw) minder goed uit de verf. Samen met Balkenende stond hij voor de ondankbare taak om zich tegenover Bos en Marijnissen te verantwoorden voor het slechts 87 dagen durende experiment met de LPF. Hij antwoordde 'ja' op de vraag of Nederland vol is -waar Balkenende zich op de vlakte hield- maar liet tegelijkertijd weten dat echte politieke vluchtelingen wat hem betreft welkom blijven.

Maar ook Balkenende scoorde bij de tv-kijkers minder goed dan menigeen vooraf had gedacht, laat de Intomart-peiling zien. Hij leek bij RTL4 nog geen goede balans te kunnen vinden tussen zijn dubbelrol als minister-president boven de partijen en CDA-lijsttrekker. Dat maakte hem kwetsbaar voor de aanvallen van de linkerzijde op zijn onduidelijkheid.

Tijdens een confrontatie met alleen Marijnissen, gisteravond in 'Netwerk', kreeg Balkenende aanvankelijk opnieuw geen grip op zijn tegenstander. Een poging om de SP'er in de hoek te zetten vanwege diens republikeinse opvattingen liep stuk op diens reactie. ,,Heeft u er dan geen vertrouwen in dat de koningin het in een presidentsverkiezing ook zou redden?''

Maar tegen het einde van de uitzending slaagde hij er wel in twijfels te zaaien over de financiële deugdelijkheid van de SP-plannen.