Serviër vindt stemmen onzin

Servië doet het al geruime tijd zonder president en er is een kans dat dit zo blijft. De vraag is of morgen voldoende mensen de moeite nemen naar de stembus te gaan.

AMSTERDAM, BELGRADO - De Serviërs kunnen in ieder geval niet klagen dat ze niet worden geraadpleegd. Morgen mogen ze hun stem uitbrengen voor een nieuwe president en dat is dan de derde keer in ruim een jaar. Of ze van dat voorrecht gebruik maken is echter opnieuw de vraag.

Voor een geldige uitslag is een opkomst nodig van vijftig procent. Het zal er om spannen, is het beste dat de opiniepeilers ervan kunnen zeggen. De 6506147 stemgerechtigden zijn bepaald niet in de ban van de vraag wie de opvolger moet worden van Milan Milutinovic. Die werd begin dit jaar, na het aflopen van zijn ambtsperiode, uitgeleverd aan het Joegoslavië-tribunaal.

,,Mensen zijn gedesillusioneerd. Ze zien vooral de sociale gevolgen van de hervormingen en vragen zich af wanneer de voordelen moeten komen. Tegelijk zien ze de politici die voor de vooruitgang moeten zorgen, elkaar alleen maar vliegen afvangen en in de haren zitten'', geeft politicoloog Ivan Vejvoda de gangbare verklaring. Hij plaatst daarbij echter wel een kanttekening. ,,We komen uit een communistisch systeem, waar stemmen moest en de winnaar steevast 99 procent van de stemmen kreeg. Mensen zijn blij dat ze gebruik kunnen maken van het recht om thuis te blijven.''

Dat geldt zeker als de positie die op het spel staat niet echt veel gewicht in de schaal legt. ,,Het presidentschap van Servië is voornamelijk een ceremoniële functie. We doen al maanden zonder en niemand heeft er iets van gemerkt,'' aldus de directeur van de Balkan Trust for Democracy, een onafhankelijke organisatie die democratie en samenwerking in de regio stimuleert.

Hij voorspelt dat op 28 december, als de Serviërs een nieuw parlement kunnen kiezen, zich wél rijen voor de stembureaus zullen vormen. ,,Dan staat er echt iets op het spel. Het gaat dan om de volgende fase in het hervormingsproces.'' Bij de eerste na-Milosevic-kamerverkiezingen, in januari 2001, was de keuze in wezen 'simplistisch'. Voor of tegen het oude regime, voor of tegen DOS, de uit 18 partijen bestaande coalitie die er kort tevoren, in oktober 2000, in was geslaagd, tegen de verwachting in Slobodan Milosevic van het politieke toneel te verdrijven.

Toen was al duidelijk dat die coalitie een ongemakkelijke was. ,,We wisten dat DOS vroeg of laat zou eindigen, alleen hadden we op een iets minder smerig einde gehoopt'', aldus Vejvoda, die geruime tijd buitenlandadviseur was van de in de maart vermoorde premier Zoran Djindic. De ruime meerderheid die DOS in het parlement had -175 van de 250 zetels- is langzaam maar zeker afgebrokkeld. Zo vertrok onder meer de conservatieve DSS, de partij van Vojislav Kostunica, de man die Milosevic opvolgde als president van Joegoslavië, maar sinds Joegoslavië eerder dit jaar werd omgevormd tot Servië-Montenegro zonder functie is. Hetzelfde deed G17plus, de hervormingsgezinde partij onder leiding van Miroljub Labus.

Lange tijd wist de regering echter dringende oproepen om parlementsverkiezingen naast zich neer te leggen. Er is nog zoveel te regelen, was de redenering. Een gang naar de stembus vertraagt de hervormingen en (daarmee) de toenadering tot EU en Navo alleen maar. Vejvoda: ,,Inmiddels is dat argument echter achterhaald.'' De oppositie diende ruim een maand geleden een motie van wantrouwen in tegen zowel de parlementsvoorzitter als de regering. Die zijn echter nog altijd niet in stemming gekomen, omdat telkens het quorum ontbreekt. ,,Daardoor ligt bijvoorbeeld ook de stemming over een nieuwe faillissementswet stil.''

Donderdag trok de premier Zoran Zivkovic dan eindelijk de conclusie uit de volstrekte patstelling die in het parlement is ontstaan. Hij verzocht voorzitter Natasa Micic het parlement te ontbinden en heeft voor 28 december nieuwe verkiezingen uitgeschreven. Vejvoda hoopt dat dit besluit de kiesgerechtigden zal stimuleren ook mórgen al van hun democratische recht gebruik te maken. ,,Want al doen we al maanden zonder president, het is toch een rare situatie.''

Partijleiders Vojislav Kostunica en Miroslav Labus -bij een eerdere aflevering van de presidentsverkiezing traden ze tegen elkaar in het strijdperk, maar ze wisten toen niet genoeg mensen naar de stembus te krijgen- riepen begin deze week hun aanhang op niet te stemmen. De kans is dus groot dat Servië het de komende maanden zowel zonder president als parlement moet doen.