Bewoners van verpleeghuizen passen zich aan de werkdruk aan

Verpleeg- en verzorgingshuizen komen handen tekort. Dat betekent stress voor het personeel. En voor de bewoners: minder aandacht, later aan het ontbijt, minder douchen. Hoe gaan zij daarmee om? Gert Madern, docent verpleegkunde, maakte er studie van. Gisteren sprak hij erover op een congres in Nijmegen.

VEENENDAAL - Komen ze in opstand, de bewoners van verpleeg-en verzorgingshuizen? Bijten ze van zich af, wanneer ze voor de zoveelste keer hebben moeten vragen of ze naar het toilet mogen? Nee, zegt Gert Madern, docent verpleegkunde aan de Christelijke Hogeschool in Ede: ,,Het gros van de huidige generatie ouderen is zover nog niet. Maar dat gaat wel komen, zodra de mondige generatie van na de oorlog in de verpleeghuizen terecht is gekomen.''

Madern, docent aan de Christelijke Hogeschool Ede, weet waarover hij het heeft. Voor hij zestien jaar geleden in het onderwijs terechtkwam, werkte hij zes jaar in de psychiatrie, zes jaar in een algemeen ziekenhuis en vier jaar in een verpleeghuis. Nu is hij bestuurder van een verpleeghuis en als docent zoekt hij zijn studenten regelmatig op tijdens hun stages. Twee jaar geleden deed hij een kwalitatief onderzoek onder de bewoners van een verpleeghuis. Hoe ervaren zij de stress en de werkdruk van het personeel en wat is hun reactie daarop?

Madern destilleerde uit de gesprekken die hij met hen voerde drie soorten strategieën met als gemeenschappelijk kenmerk: aanpassen, aan de werkdruk van de verzorgenden.

De eerste strategie noemt Madern 'zorgverlenergericht': ,,Bewoners proberen bewust op te vallen bij de verzorgenden, hun aandacht te trekken, zodat ze misschien eerder hulp krijgen. Een manier is om positief te blijven denken onder het motto: het is niet anders. Humor hoort ook tot deze strategie.''

De tweede strategie is om problemen te vermijden. In dat geval is er sprake van het uit de weg gaan van confrontaties. Als ze zeuren, zijn ze bang uit de gratie te vallen waardoor ze nog langer moeten wachten. Of ze berusten: dit is mijn lot. Of ze gaan zich inleven in de verzorgenden, krijgen zelfs medelijden met hen, omdat ze het zo zwaar hebben. Vergeet niet dat het meestal om jonge meisjes gaat in die verpleeghuizen, die vaak zware patiënten moeten tillen.'' Bij de derde strategie zoeken de bewoners hun heil elders: bij God, bij familie of bij vrijwilligers.

Madern vindt dat in de opleiding voor verplegenden en verzorgenden veel aandacht moet worden besteed aan deze aanpassingsstrategieën: ,,Het toenemen van depressies onder ouderen zou te maken kunnen hebben met wat ik in m'n onderzoek ben tegengekomen. Studenten moeten in elk geval leren de strategieën te onderkennen. Leren duidelijk te communiceren is ook heel belangrijk. Een bewoner zei tegen mij: 'Het verpleeghuis is een leerschool in wachten'. Daarom leer ik mijn studenten: zeg nooit 'tot zo' of 'tot straks', maar: 'ik ben over vijf minuten terug'. Anders blijven de mensen onzeker achter. In hun tijdsbeleving duurt een minuut een uur.''

Studenten moeten ook goed worden voorbereid op hun stages. Madern: ,,Na een oriënterende stage wil zeventig tot tachtig procent van de studenten nooit meer werken in een verpleeghuis. Zo schrikken ze van de werkdruk. 'Je komt alleen maar toe aan wassen', zeggen ze dan. Maar er zit ook een andere kant aan: kopieergedrag. Als het personeel steeds klaagt over de werkdruk, gaan de studenten dat ook doen.''

Madern wil geen oordeel uitspreken over het verpleeghuis de Egmontshof in Oud-Beijerland, waar de directeur pyjamadagen wil invoeren als reactie op de bezuinigingen. Maar op de bewering van de Landelijke Organisatie Cliëntenraden (LOC) dat 90 tot 95 procent van de verpleeghuizen goede zorg verleent, zegt hij: ,,Dat kan wel zo zijn, maar voordat je het weet kom je uit op minimale zorg. En ga je nog een stap verder, dan schieten maaltijden of douchebeurten er bij in. Dan ga je een brug te ver. Gevolg van de bezuinigingen kan zijn dat er minder personeel komt en dan krijg je het domino-effect. De werkdruk wordt hoger, waardoor het verzuim toeneemt, waardoor de werkdruk toeneemt...''