Veendijk Wilnis bevat 17de-eeuws stadsafval

De dijk bij Wilnis die deze zomer verschoof, bestaat niet puur uit veen, maar uit veen dat is vermengd met stadsvuil uit de 17de eeuw. In die tijd werd het vuil uit steden als Gouda, Utrecht en Amsterdam naar het poldergebied verscheept om te dienen als mest voor de veenbodem. In de nu verschoven dijk zijn potscherven, glasscherven en pijpenkoppen en -stelen gevonden.

,,De troep uit de stad werd destijds vaak op straat of in de stadsgracht gegooid. Dat werd er later weer uitgebaggerd'', vertelt bodemkundige en historisch geograaf John Mulder van onderzoeksinstituut Alterra, dat aan de Universiteit Wageningen is verbonden. ,,Het bestond uit menselijke poep en bijvoorbeeld die pijpenkoppen. Die poep verdwijnt en uiteindelijk houd je alleen een beetje zand over, naast veen en scherven.''

Bij het bouwen van de dijk bij Wilnis is gebruikgemaakt van grond uit de omgeving, die was bedekt met het vuil. Ook werd de grond gebruikt die werd gewonnen bij het graven van de ringvaart.

De vondsten werden ontdekt toen medewerkers van het Isric, het International Soil Reference and Information Centre (Isric) een bodemprofiel namen van de verschoven dijk in Wilnis. Ze willen die toevoegen aan hun collectie van zo'n 900 bodemprofielen uit de hele wereld. ,,We hadden nog geen echte Nederlandse veendijk in onze collectie'', zegt Ad van Oostrum van het Isric enthousiast. Als het lukt om het nattige monster goed te prepareren, is het profiel volgend jaar in de collectie van het World Soil Museum te zien.

Volgens Mulder kan met het mengsel van veen en stadsvuil overigens best 'een heel stevige dijk' zijn gebouwd.

Het onderzoek dat het hoogheemraadschap Amstel, Gooi en Vecht (AGV) laat doen naar de oorzaak van de dijkverschuiving, heeft intussen nog weinig opgeleverd. Onderzoeksbureau GeoDelft heeft vastgesteld dat de kade alleen 'onder zeer extreme situaties' op deze manier kan zijn verschoven. Het vlak waarover de dijk is gaan glijden, ligt dieper dan de onderzoekers aanvankelijk dachten. Daarom willen ze nu ook weten wat er precies in de diepere lagen van de veendijk is gebeurd.

Het hoogheemraadschap veronderstelde kort na de ramp dat de langdurige droogte van deze zomer de dijkverschuiving heeft veroorzaakt. Technisch onderzoek moet daar nog meer duidelijkheid over geven. Pas eind dit jaar zijn alle testuitslagen bekend.

Het hoogheemraadschap gaat nu ook omwonenden vragen wat ze voor en tijdens de dijkverschuiving precies hebben gezien. Bovendien heeft het hoogheemraadschap aangekondigd nadrukkelijker te onderzoeken welke geschiedenis de bezweken veendijk had.

In opdracht van de overkoepelende waterschappen heeft Alterra inmiddels een overzichtskaart gemaakt, waarop precies te zien is waar in Nederland ooit veendijken zijn gebouwd. Mulder van Alterra: ,,Waterschappen kunnen met hun inspecties rekening houden met die historische kaart. Al weten veel waterschappen allang verrekte goed waar die veendijken liggen.''

De dijken in het gebied bij Wilnis zijn rond 1870 aangelegd. Eerder al ondekte amateur-historicus Piet Grundmann dat in 1874 een deel van de ringdijk rond de polder Groot Mijdrecht is verschoven.