Peel-wethouders willen af van hun stankcirkels

Stankcirkels heten ze: kringen rondom varkens- en pluimveebedrijven waarbinnen nieuwbouw verboden is. In ettelijke kerkdorpen in Noord-Limburg en Noordoost-Brabant is daardoor al jaren geen huis gebouwd. Acht boze wethouders en CDA-kamerlid Koopmans gaan nu de strijd aan tegen de stankregels.

Mest stinkt niet. Dat vindt althans Frits Ruyten, wethouder ruimtelijke ordening in Venray. Hij heeft het liever over 'streekeigen geur': ,,De kustprovincies hebben de zeelucht, het midden van het land de bossen. En wij hebben dit.''

In politiek Den Haag halen ze wel hun neus op voor die mestlucht. Daarom bestaat sinds het midden van de jaren negentig de zogeheten stankrichtlijn, met de bijbehorende stankcirkels: kringen rondom varkens- en pluimveebedrijven, waarbinnen niet mag worden gebouwd. Hoe groter het bedrijf, hoe groter de stankcirkel.

Ruyten (Lokaal Aktief) zit er maar mooi mee. Nergens in Nederland zitten zoveel varkens, kippen en kalkoenen op een kluitje als in Noord-Limburg en Noordoost-Brabant. Nergens staan dus zoveel, en zo grote stankcirkels op de landkaart. Met als gevolg dat in diverse kerkdorpen in zijn gemeente al jaren geen huis meer is gebouwd. ,,Tot 2010 zouden we 160 tot 200 woningen moeten bouwen. Maar onder de huidige regelgeving halen we misschien 20 of 30.''

Vorig jaar mei, toen hij aantrad, heeft Ruyten maar eens een rondje gemaakt langs collega-wethouders in omliggende gemeenten. Wat bleek: die kampen met precies hetzelfde probleem. Ettelijke stankcirkels liggen tegen de dorpen aan of zelfs in de bebouwde kom. Ze overlappen elkaar dusdanig dat er voor woningbouw geen vierkante meter overblijft.

Zoals in Vortum-Mullem, een dorp met 600 inwoners in de gemeente Boxmeer: vijf boerenbedrijven met evenzoveel stankcirkels. ,,Het olympisch dorp, noem ik het'', zegt wethouder Marc Oudenhoven (volkshuisvesting, Vijf Dorpen Belang). Hij wil graag bouwen voor starters, zodat die het dorp niet uit hoeven, en ook voor ouderen, want als die naar een seniorenwoning gaan, komen er weer andere huizen vrij. Zo kan hij de vergrijzing tegengaan - wat alleen al hard nodig is om het verenigingsleven nieuw leven in te blazen. Maar zelfs een jeugdhonk bouwen zit er niet in.

In Boxmeer zelf heeft Oudenhoven weer een heel ander probleem. Het Maasziekenhuis, net buiten het dorp, moet hoognodig uitbreiden. Maar ook dat kan niet, vanwege welgeteld één boerenbedrijf. Het ziekenhuis moet kiezen: de boer voor veel geld uitkopen of zelf verkassen naar een naburig indu striegebied, om daar een nieuw ziekenhuis neer te zetten. Klaarblijkelijk ligt de kwestie gevoelig. Bij de keuze tussen nieuwbouw en renovatie 'speelt het boerenbedrijf een rol'; meer wil het ziekenhuis niet kwijt.

Wat zuidelijker, in Ospel (gemeente Nederweert), ligt al drie of vier jaar een stuk land midden in het dorp braak. Dit tot ergernis van de dorpsbewoners en wethouder Peter Willekens (CDA): ,,We zijn als gemeente al een tijd bezig om bedrijven uit te kopen, zodat we weer kunnen bouwen. Maar we lopen nu tegen de grotere bedrijven aan. Dat kost dus steeds meer geld.''

Nederweert loopt een paar honderd huizen achter op de bouwplannen, en stankcirkels zijn daarvoor een belangrijke oorzaak. Wethouder Willekens heeft nu zijn hoop gevestigd op nieuwe stankregels, waardoor straks in zijn regio een andere rekensystematiek geldt. Nu nog leveren twee of meer boerenbedrijven die naast elkaar liggen, samen één heel grote stankcirkel op. Straks krijgt elk bedrijf zijn eigen, kleinere cirkel. Willekens hoopt dan weer wat meer ruimte te krijgen.

Die nieuwe regels gelden alleen voor plattelandsregio's die zijn aangewezen als 'reconstructiegebied'. Daarbuiten blijven de oude regels gelden. Zo'n lappendeken vindt CDA-kamerlid Ger Koopmans veel te ingewikkeld. Hij pleitte deze week in het parlement voor één landelijke stankwet, en anders maar helemaal geen wet - waarbij voor hem voorop staat dat Landbouw iets doet aan de huidige belemmeringen voor de woningbouw. Daarover wordt dinsdag verder gepraat in de Tweede Kamer.

Rond wethouder Ruyten van Venray hebben zich inmiddels zeven andere wethouders verzameld die samen ten strijde trekken tegen de 'veel te theoretische' stankcirkels. ,,Meet ter plaatse, vraag of mensen er last van hebben. En laat ons op plaatselijk niveau naar oplossingen zoeken'', zegt Ruyten. Het pleidooi van kamerlid Koopmans zal hen als muziek in de oren hebben geklonken. En er is meer goed nieuws. Zeven jaar hebben ze in Venray gevochten voor een nieuw wooncomplex voor ouderen, binnen een stankcirkel. Daar hebben de ministeries van Vrom en landbouw nu dan toch dispensatie voor verleend.