Balkenende: Eerst praten met PvdA

DEN HAAG - Het CDA wil deze week met de PvdA praten over de vorming van een kabinet. CDA-leider Balkenende heeft dat gisteren laten weten aan informateur Donner. ,,Het is het meest logisch nu eerst met de PvdA gesprekken te beginnen'', zegt Balkenende.

Donner begon gisteren met het raadplegen van alle fracties om te kijken welke coalities er mogelijk zijn. ,,Een grote stap in de goede richting'', reageerde PvdA-leider Bos, die als tweede na Balkenende bij Donner langs ging, op de aankondiging van het CDA.

Die partij stond vorige week niet te popelen om met de sociaal-democraten te gaan regeren. ,,Maar je zet alle argumenten nog eens op een rijtje en laat ze nog eens op je inwerken'', zei Balkenende. Een van die argumenten is het creëren van een 'breed draagvlak' voor het doorvoeren van 'moeilijke maatregelen'.

CDA'ers vinden niet dat sprake is van een draai in de richting van de PvdA. Ze spreken van 'accentverschillen' ten opzichte van vorige week. Balkenende sprak tot vrijdag harde woorden over de geschiktheid van de PvdA als regeringspartij, waarbij de term 'groot risico' viel. ,,Maar in de verkiezingscampagne worden over en weer dingen over elkaar gezegd'', relativeerde hij gisteren.

Balkenende waarschuwde dat gesprekken geen zekerheid bieden over samen regeren. Van echte onderhandelingen over een regeerprogramma is nog geen sprake. Eerst moeten beide partijen aftasten of er vertrouwen is dat onderhandelingen kans van slagen hebben. ,,Het is geen gelopen race. Het vertrouwen over en weer zal moeten groeien, dat is duidelijk. Als er onoverbrugbare tegenstellingen blijken, dan krijg je een nieuwe fase.''

Hoewel Wouter Bos (PvdA) de bereidheid van het CDA om te praten verwelkomt, heeft hij Donner laten weten dat hij niet staat te juichen bij het idee van 'voorgesprekken'. Hij wil voorkomen dat de PvdA in een fuik zwemt en al punten weggeeft, zonder dat sprake is van echte onderhandelingen. Omwille van de duidelijkheid start hij die liever meteen. Donner gaf gisteren aan dat het niet zijn bedoeling is om gesprekspartners 'op te hangen' aan standpunten die zij in de oriëntatiefase innemen.

Bos is bereid het CDA nog wat tijd gunnen: ,,Als twee dagen wachten al zo veel beweging oplevert, dan wil ik nog wel twee dagen wachten.'' Eén ding staat vast: als de verkennende gesprekken zijn beëindigd en de echte onderhandelingen beginnen, wil hij er graag een tweede informateur bij hebben, van PvdA-huize.

De onderhandelingen moeten van Bos worden gevoerd op basis van de programma's van CDA en PvdA, en niet op basis van het regeerakkoord dat CDA en VVD vorig jaar met de LPF sloten. ,,Dat doen we niet'', aldus Bos. ,,Dat akkoord moet van tafel.''

Donner ontving gisteren de voorzitters van alle fracties, op die van ChristenUnie en SGP na. Die komen vanmorgen. Gistermorgen zei Donner dat hij op basis van de verkiezingsuitslag en de adviezen die de fractievoorzitters uitbrachten aan koningin Beatrix drie potentiële meerderheidscoalities ziet: van CDA en PvdA, van CDA, VVD en LPF en van PvdA, VVD en D66 (paars III). Die laatste twee varianten zijn voorlopig uit beeld, nu het CDA eerst met de PvdA gaat praten.