Looppas

Wat maakt Paul Witteman voor de televisie zo'n voortreffelijk ondervrager? Hij houdt de antwoorden kort. Een lang antwoord doorsnijdt hij met tussenvraagjes, zodat het de kijker in een hoog tempo en in hapklare porties wordt opgediend. Zo hield hij in 'Buitenhof' ook een gesprek in beweging met de wat traag formulerende directeur van ProRail. Hop, hop, hop: televisie is het medium van de looppas en dezer dagen jogt de hele politieke elite mee, want de campagnes zijn begonnen. Korte vragen, korte antwoorden graag, we hebben meer te doen.

Hijgend worden ze over ons scherm gejaagd. Femke Halsema moet inmiddels alle uithoeken van Hilversum drie keer hebben gezien, zo vaak komt ze voorbijgezapt. De televisiecamera houdt natuurlijk erg van haar. 'Netwerk' bedacht ter gelegenheid van de campagnes een zogenaamde blind date, waarin politici worden verrast met een onverwachte confrontatie met de samenleving.

Zo reed men Halsema naar de vuilnisophaaldienst en liet haar een rondje achter op de wagen meedraaien. Bij het omkleden had de camera haar ook graag nog gefilmd, maar daaraan werkte Halsema niet mee. Leermoment van de uitzending: GroenLinks durft ook vuile handen te maken.

Bij het echte werk mocht ze evenwel niet meedoen. Het grote lijsttrekkersdebat bij RTL4 kon ze ongeveer simultaan bij 'Nova' volgen, in gezelschap van Mat Herben, die niet zo hard meer meejogt maar wel sportief de koude Noordzee was ingelopen. Halsema en Herben gaven instant commentaar op wat er in een andere Hilversumse studio gebeurde, maar hun bereik zal gering geweest zijn. Want verreweg de meeste ogen (twee miljoen kijkers) waren gericht op de RTL4-arena, waar de lijsttrekkers van de -in de peilingen!- vier grootste partijen tegenover elkaar zaten, toegejuicht door een selecte groep claqueurs op de tribunes. Die claqueurs droegen hun steentje bij aan het welslagen van de voorstelling, die levendig en snel verliep en onderbroken werd door stellingen en reclameblokken.

De Duitse publicist Hans Magnus Enzensberger publiceerde enige jaren geleden een schitterend essay onder de titel 'Heb medelijden met onze politici'. Daarin beschreef hij de bijna onmenselijke eisen die aan de moderne politicus worden gesteld. De het denken wurgende mediataal was er een van. Ook nu zagen we vier redelijk intelligente mensen worstelen met de ijzeren greep van het televisiemedium. Korte stelling, kort antwoord. Is Nederland vol? Ja of nee. Ook in de zondagse aflevering van 'Netwerk' weer dat tempo. Nu stonden Balkenende en Marijnissen tegenover elkaar, elk bijgestaan door een eigen mediacoach en uitgerust met een hoge repeteersnelheid van volzinnen. Korte vraag, kort antwoord, denk om uw tijd, kregen de politici te horen. Als die om was werd -midden in een zin- de microfoon dichtgedraaid en zagen we hoe alleen de mond van de politicus nog wat nahapte, als een vis op het droge. En na het debat wachten communicatiedeskundigen en taalmeesters om hem te fileren.