Pools staal wacht Europese sanering

Polen mag de Europese Unie in. Maar de staalindustrie moet tien procent inkrimpen. Het wachten is op de buitenlandse investeerder die de rest wil kopen.

DABROWA GORNICZA - De lans stoot in de muil van de oven. Een vonkenregen spuit naar buiten. Daaronder stroomt het ziedende metaal. ,,Onze ovens behoren tot de modernste in Europa'', zegt de ploegleider zelfverzekerd. De arbeider die de oven opende, komt naast hem staan. De reusachtige, aftandse koepel die de torenhoge oven overspant, lijkt op een verroest ruimteschip, achtergelaten door een lang vergeten beschaving.

De hallen, de wegen en de machines, alles in Huta Katowice getuigt van de communistische megalomanie. Maar het project werd nooit helemaal voltooid. Het bleef steken in de fase van ruw staal en halffabrikaten, producten met te weinig toegevoegde waarde. In het kapitalistische Polen balanceert de grootste staalfabriek van Centraal-Europa op de rand van het faillissement.

Half december kreeg Polen het groene licht om toe te treden tot de Europese Unie, die al jaren kampt met een grote overproductie van staal. De West-Europese concurrentie heeft de afgelopen jaren de helft van de Poolse staalmarkt veroverd, dankzij lagere importbarrières. In diezelfde tijd hebben de Poolse hoogovens elkaar kapotgeconcurreerd. Al ruim tien jaar geleden raadde een Canadees specialistenteam aan om de levensvatbare bedrijven samen te voegen en de rest te sluiten. Dat ging niet door, onder druk van de bedrijven. Het resultaat zijn dubbele investeringen en torenhoge schulden.

Nu moet de fusie alsnog plaatshebben, op gezag van de Europese Commissie. In januari gaat Huta Katowice op in Polskie Huty Stali (PHS), goed voor 70 procent van de nationale staalproductie. Naast de fusie eist de EU dat de Poolse staalproductie met 10 procent krimpt. In ruil daarvoor kan de sector nog een keer rekenen 824 miljoen euro steun.

,,Voorzover onze informatie strekt zal de reductie hier wel meevallen, maar alles hangt af van de productiebasis waarmee wordt gerekend. En dat horen we pas in januari'', zegt Jerzy Goinski, vice-voorzitter van de vakbond Solidarnosc in de fabriek. ,,De mensen hier hebben al heel veel offers gebracht om het bedrijf te behouden. Ze hebben lagere salarissen geaccepteerd en afstand gedaan van privileges. Wij zijn vooral geïnteresseerd in het behoud van arbeidsplaatsen en lonen. Dat hebben we voorlopig voor een jaar veiliggesteld.'' Het aantal arbeiders in de fabriek is de laatste jaren teruggebracht tot een kleine 4900. Ruim 6000 mensen werken in verzelfstandigde onderdelen van de voormalige moloch.

Deze aantallen gaan geheel verloren in de afmetingen van Huta Katowice. De gieterij kan een binnenstad inclusief Domtorens herbergen. De walserij is bescheidener: ,,De hal is 1,7 kilometer lang en...''

De uitleg van de ploegleider gaat verloren in het lawaai van langsratelende balken. Langstaal, in de vorm van balken, rails en kanaalwanden, zijn de enige eindproducten van Huta Katowice.

Vandaar dat het Brits-Nederlandse staalconcern Corus twee jaar geleden overwoog om deze hal op te kopen. Maar Corus zit momenteel diep in de problemen. En dus zijn het andere grote spelers die naar de nieuwe Poolse fusiecombinatie lonken, zoals US Steel -dat al in bezit is van de hoogovens in het Slowaakse Kosice.

Voor Huta Czestochowa, dat vijftig kilometer boven Katowice ligt, ziet de toekomst er minder zonnig uit. ,,Het is een fout dat Huta Czestochowa niet ook in Polskie Huty Stali is opgenomen. Die ene miljard meer schuld zou niet veel uitmaken. Wij zijn een van de allermodernste hoogovens in Europa'', meent Andrzej Gwiazda. Deze week gaat hij met andere staalarbeiders uit Czestochowa de straat op, om te protesteren tegen het faillissement. ,,Is de regering vergeten dat ons bedrijf bestaat? De Poolse staalindustrie mag niet omvallen.''

Toch is hij niet tegen de Europese Unie. ,,Ik denk dat de EU uiteindelijk goed is voor Polen.'' En ook voor zijn bedrijf verliest hij de hoop niet. ,,Er komt vast wel iemand met veel geld, die de zaak opkoopt. We zijn een buitenkansje. Er is voor 300 miljoen euro gemoderniseerd. Het enige probleem zijn de schulden.''