Globalisering dicteert de topsalarissen

Nederlandse bedrijven opereren op een wereldmarkt en moeten hun bestuurders goed betalen, want dat doet de internationale concurrentie ook. Die redenering gebruiken commissarissen vaak om de steeds hogere beloningen goed te praten. Maar hoe internationaal is de markt voor topmanagers eigenlijk?

AMSTERDAM - De top van ING gaat de komende jaren veel meer verdienen, want hun beloning blijft achter bij de buitenlandse concurrenten. Wat het financiële concern openlijk aankondigt, zal bij meer grote bedrijven gebeuren, verwacht Sytse Douma, hoogleraar organisatie en strategie aan de Universiteit van Tilburg. ,,De globalisering gaat door en dit is een neveneffect.''

Douma's boodschap is duidelijk: of we het nu leuk vinden of niet, bedrijven zullen hun topmanagers meer gaan betalen. ,,Het bedrijfsleven wordt internationaler, het speelveld is niet langer Nederland maar op z'n minst Europa, en voor een aantal bedrijven de hele wereld. De top van die bedrijven zit vaak in het buitenland en zo ontstaat er steeds meer een internationale arbeidsmarkt.''

Lodewijk de Waal, voorzitter van de FNV, gelooft daar niets van. ,,Die internationale arbeidsmarkt voor managers bestaat natuurlijk niet, dat argument is er met de haren bijgesleept. Als het waar is dat Nederlandse managers zo goed zijn en nog relatief goedkoop ook, waarom zitten er dan niet veel meer in de top van het buitenlandse bedrijfsleven? En waarom zou zeven ton niet gewoon genoeg zijn?''

De raden van bestuur van de beursgenoteerde bedrijven bieden een divers beeld: van grote concerns met een puur Nederlandse bedrijfsleiding, zoals chemiereus DSM, tot bedrijven met een buitenlandse meerderheid, zoals kantoorleverancier Buhrmann en voedingsmiddelengigant Unilever. En enkele buitenlandse bestuursvoorzitters. De Amerikaan Don Shepard van verzekeraar Aegon is een typisch voorbeeld: hij verdiende als gewoon lid van de raad van bestuur van het verzekeringsbedrijf al meer dan de voormalige Nederlandse Aegon-topman Kees Storm. Vorig jaar verdiende Shepard als nieuwe baas in totaal 2,3 miljoen euro, ruim driemaal zoveel als zijn Nederlandse mede-bestuurders.

De financiële wereld kent meer extra goed beloonde buitenlanders: zo verdienen de Belgische ING-bestuurder Michel Tilmant en zijn Amerikaan collega Fred Hubbell inclusief pensioenpremie meer dan een miljoen euro. Hun Nederlandse bestuursvoorzitter Ewald Kist krijgt nog geen miljoen -te weinig, vinden de commissarissen. Bij ABN Amro is het salaris plus bonus van de Nederlandse bestuursvoorzitter Rijkman Groenink (1,5 miljoen) wel hoger dan dat van de Brit Hugh Scott-Barrett, maar die kreeg vorig jaar een 'buitenlandertoelage' van 454000 euro.

Ook de ene Amerikaan in de top van de financiële handelaar Van der Moolen (James Cleaver, 2,8 miljoen) verdient veel meer dan zijn Nederlandse baas Fred Böttcher. De best verdienende managers van Nederlandse bedrijven waren vorig jaar de Amerikanen Charles Strauss van Unilever, met 4,2 miljoen euro inclusief bonus, en Michael Connors van uitgever VNU, 4,1 miljoen.

Volgens Douma komen de hogere beloningen niet alleen uit de VS en Groot-Brittannië overwaaien. ,,De beloningsniveaus zijn ook in Duitsland en Frankrijk hoger dan hier.'' Lindsey Owen-Jones, de bestuursvoorzitter van het Franse cosmeticaconcern L'Oréal, verdiende in 2001 in totaal 21 miljoen euro. De best verdienende Nederlanders moeten het nog met iets minder doen. Jeroen van der Veer van Shell verdiende 2,25 miljoen, Antony Burgmans van Unilever 2,5 miljoen en Ad Scheepbouwer van KPN 3,5 miljoen.

Douma verwacht, met een beroep op de internationale arbeidsmarkt voor managers, dat de verschillen met het buitenland nog kleiner worden. Er zijn bedrijven die deze ontwikkeling lijken te logenstraffen. Philips kende in de jaren negentig enkele buitenlanders op het hoogste niveau. Nu bestaat de top uit vier Nederlanders en een Duitser. ,,Puur toeval'', zegt een woordvoerder van het elektronicaconcern. ,,De internationalisering in de laag daaronder is nog altijd heel groot.'' De belangrijkste divisies hebben bijna allemaal een niet-Nederlandse directeur. Met andere woorden: binnen enkele jaren zitten er weer nieuwe buitenlanders in de top.

Maar waarom zou de beloning van de hele top direct omhoog moeten als een bedrijf een buitenlander aantrekt? ,,Als je een Amerikaan binnenhaalt en op Amerikaans niveau betaalt, moet je ook de Nederlanders in de top hoger gaan belonen'', zegt Douma. ,,Anders worden mensen jaloers, ze zullen vertrekken. Zo wordt het hele beloningsniveau opgetrokken.''

Er zijn ook internationaal opererende bedrijven die de top niet excessief belonen. Buhrmann, dat veel kantoorartikelen verkoopt in de VS, heeft een Nederlandse topman, Frans Koffrie. Hij verdiende vorig jaar 545000 euro, iets meer dan de overige leden van de raad van bestuur: een Nederlander, een Schot, een Belg en zelfs een Amerikaan.