Kasparov heeft opnieuw moeite met computer

Jaren geleden kwam voormalig Nederlands kampioen Hans Ree met de uitspraak dat schaken tegen een computer net zo belachelijk is als een wedstrijd gewichtheffen tussen een gewichtheffer en een vorkheftruck. Ik geloof dat de vergelijking een beetje mank gaat.

De mens beschouwt zichzelf als een hoog intelligent wezen dat vindt dat hij in een intellectueel spel als het schaken nog altijd moeten kunnen winnen van een machine die het vooral moet hebben van de brute rekenkracht. Nu kunnen we stellen dat de huidige topcomputerprogramma's inderdaad zeer sterk spelen. Maar de wijze waarop de computer tot zijn zet komt is wezenlijk anders dan hoe de mens zijn zetten beredeneert. Toegegeven: in tactische stellingen waarin concrete varianten uitgerekend moeten worden, is het rekenmonster ongenaakbaar. Ook moeten we constateren dat het elektronisch brein nog altijd absoluut geen partij is voor de mens als het gaat om puur strategisch denken.

Voor mij is het daarom onbegrijpelijk waarom de sterkste spelers ter wereld zich steeds op vrij kinderlijke wijze laten afbluffen door schaakcomputers. De matches mens tegen computer zijn de laatste jaren erg populair. Nadat het rekenmonster van IBM, Deep Blue, de sterkste mens ter wereld, Kasparov, een gevoelige nederlaag toediende, ontstond er een golf van publiciteit. De nummer twee van de wereld, Kramnik, leek uit een ander hout gesneden toen hij het vorig jaar opnam tegen Deep Fritz. En de eerste berichten uit die tweekamp waren verheugend voor de mens. In de uiterst saaie stellingen die hij kreeg, demonstreerde Kramnik zijn gave eindspeltechniek en kwam hij ogenschijnlijk zonder problemen met 2,5 - 0,5 voor. Dat het daarna nog 4-4 werd is uitsluitend toe te schrijven aan dezelfde arrogantie waaraan Kasparov ten prooi viel. Ook de sterke Rus Bareev, die het onlangs in Maastricht opnam tegen HiarcsX, moest geacht worden met zijn technische stijl het de computer moeilijk te kunnen maken. Maar in plaats van het anti-computerschaak (zoals Van der Wiel het ooit predikte) beging Bareev ook de fout dat hij het met normaal mensenschaak wel zou kunnen rooien. Vier schamele remises werden zijn deel, weer kwam de rekenmachine er met een gelijkspel vanaf. Leren ze het dan nooit die topgrootmeesters? Even leek het erop dat Kasparov het in zijn match tegen Junior beter zou doen dan de vorige keer. In de eerste partij schoof hij het apparaat helemaal zoek. Maar in de derde partij verviel hij in de oude fout. Een gevoelsmatig pionoffer (10. g4) op lange termijn kun je je tegen een menselijke tegenstander permitteren, tegen een computer getuigt het van een naïeve domheid. Twee fragmenten.

Kasparov - Deep Junior

(eerste partij)

(Zie diagram 1)

13. d5! Kasparov grijpt het initiatief.

13. ... b5 14. dxc6 bxc4 15. Pb5! Dat was de bedoeling van de vorige zet.

15. ... Dxc6 16. Pxd6 Het paard staat hier erg sterk.

16. ... Lb7 Het feit dat de computer meer dan 35 minuten over deze zet deed geeft aan dat de stelling hem niet bevalt.

17. Dc3 Tae8 Ongelooflijk. Hij geeft nog liever een kwaliteit dan dat hij pion e5 kwijtraakt. Computers beginnen menselijke trekjes te vertonen...

18. Pxe8 Txe8 19. The1 Db5 Nu faalt 19. ... Dxe4 op 20. Txd7 Dxf3 21. Dxe5! met beslissend voordeel voor wit.

20. Pd2 Tc8 21. Kb1 Pf8 22. Ka1 Nu wit zijn koning in veiligheid heeft gebracht is de rest niet moeilijk meer.

22. ... Pg6 23. Tc1 La6 24. b3! cxb3 25. Dxb3 Ta8 26. Dxb5 Lxb5 27. Tc7 (1-0)

Kasparov - Deep Junior

(derde partij)

(Zie diagram 2)

10. g4?!? Dat kun je tegen een mens doen, niet tegen een computer.

10. ... Pxg4 11. Tg1 Nu is 11. Lxh7+ een manier om de pion terug te krijgen, maar dat was niet de bedoeling van de vorige zet.

11. ... Pdf6 12. h3 Ph6 13. e4 dxe4 14. Lxh6 exd3 15. Txg7+ Computers worden niet zenuwachtig van dit soort zetten. Hoeveel menselijke tegenstanders van Kasparov zouden nu niet bibberend ten onder gaan? Zo niet het elektronisch rekentuig: dat doet telkens de enige zet.

15. ... Kh8 16. Dxd3 Tg8 17. Txg8+ Pxg8 18. Lf4 f6! Zwart heeft uitstekend verdedigd.

19. 0-0-0 Ld6 20. De3 Lxf4 21. Dxf4 Lxh3 22. Tg1 Db8 23. De3 Dd6 24. Ph4 Le6 25. Th1 Td8 26. Pg6+ Kg7 27. Pf4 Lf5 28. Pce2 Pe7 29. Pg3 Kh8 30. Pxf5 Pxf5 31. De4 Dd7 32. Th5?? Moedig maar dom. Wit kon met 32. Pg6+ remise door herhaling van zetten forceren. Zeker gezien zijn beperkte bedenktijd was dat zeer verstandig geweest. Nu slaat zwart de aanval gedecideerd af.

32. ... Pxd4! Plotseling dreigt er ... Pb3+ gevolgd door een mataanval.

33. Pg6+ Kg8 34. Pe7+ Kf8! 35. Pd5 Dg7! 36. Dxd4 Txd5 Wit gaf het op omdat het pionneneindspel na 37. Txd5 cxd5 38. Dxd5 Dg5+ 39. Dxg5 fxg5 kansloos voor hem is. (0-1)