Boeren zoeken vrijheid in Oost-Europa

Horendol worden veel Nederlandse boeren en tuinders van alle milieuregels en verplichte administratie. Jaarlijks besluiten honderden boeren daarom te emigreren. Gisteren konden ze zich oriënteren op de Emigraria-beurs in Zwolle.

ZWOLLE - 'Klaar om in te zaaien', lonkt een dia van een grote lap omgeploegde grond in Polen. 'Van 80 naar 320 koeien binnen drie jaar', roept een folder over boeren in de Amerikaanse staat Texas. Op de Emigraria in Zwolle, de beurs voor boeren en tuinders met emigratieplannen, proberen makelaars, verhuizers, taalinstituten en fiscale adviseurs de aandacht te vangen. De sfeer is gemoedelijk in de hallen waar jonge stellen, vaders en zoons en kinderrijke boerengezinnen hun horizon komen verbreden.

,,Oost-Europa lijkt ons wel wat'', zegt Jeannet Vreugdenhil. ,,Een bepaald land hebben we nog niet voor ogen. Hongarije trekt ons, maar Oekraïne ook.''

Vreugdenhil en haar man Pim slenteren met hun pasgeboren dochtertje Julie langs een van de vele stands. Deze stand, met Oost-Europees onroerend goed in de aanbieding, is onopvallender dan de makelaars die met veel vlagvertoon grond en boerderijen in Canada en de Verenigde Staten aanbieden.

Voor de Vreugdenhils is dat te duur. Het goedkopere Oost-Europa is een optie, maar ze twijfelen nog. ,,We denken er al een paar jaar over'', glimlacht Jeannet, moeder van twee. ,,Als we het willen, moeten we het doen nu de kinderen nog klein zijn.''

Het jonge stel heeft een glastuinbouwbedrijf in het Westland. Ze telen fresia's. ,,Ik vraag me af of we daar kunnen blijven. We zitten dichtbij Den Haag en de woningbouw rukt op.'' Op de vraag waarom ze willen emigreren, kijken ze elkaar aarzelend aan. ,,De vrijheid daar lijkt me wel wat voor onze kinderen'', aldus Jeannet. ,,De natuur is prachtig.'' ,,En er is goedkoop en vruchtbaar land'', vult haar echtgenoot aan. ,,We willen waarschijnlijk fruit telen.''

De interesse van agrariërs en veehouders voor Oost-Europa groeit, zegt emigratiebegeleider Arjan van Son van AgriPon Makelaars. ,,Voorheen gingen er vooral pioniers heen. Nu zijn het ook gezinnen. De omstandigheden in Oost-Duitsland zijn bijvoorbeeld flink verbeterd. Veel wegen zijn geasfalteerd en er zijn schoolbussen voor de kinderen.''

Maar het belangrijkste is de prijs. ,,In Nederland kost het 1,80 euro om een kilo melk te produceren. In Oost-Duitsland is dat 27 eurocent.'' Hij rekent voor: ,,Een Nederlands bedrijf dat 200000 kilo melk produceert en veertien hectare grond heeft, kost inclusief gebouwen gemiddeld een miljoen euro. In Oost-Duitsland kun je voor datzelfde bedrag 1 miljoen kilo melk produceren en heb je 250 hectare grond.''

Over voormalige Oostbloklanden zoals Polen is hij minder positief. ,,En er wordt ontzettend veel gestolen. Al je je stallen 's nachts niet bewaakt is de volgende ochtend je vee weg.''

Polen is inderdaad lastig, weet directeur H. Nieuwenhuis van het Polen Informatie & Bemiddelings Centrum. ,,De helft van de Nederlandse boeren daar heeft zijn bedrijf alweer opgedoekt. Je moet daar meer manager dan boer zijn. Toch zijn er goede mogelijkheden. Grond en arbeid zijn veel goedkoper dan in Nederland.''

Jaarlijks vertrekken 250 tot 350 Nederlandse boeren en tuinders naar het buitenland. Velen zijn een stuk bitterder dan de familie Vreugdenhil. Veehouder Houtjes (50) uit het Gelderse Heerde heeft schoon genoeg van Nederland. ,,Ik ben meer boekhouder dan boer.'' Emigratie-adviseur Wim Kasbergen, met wie Houtjes staat te praten, knikt instemmend. ,,Hier word je gek van alle regels.''

Kasbergen adviseert boeren om naar Texas te komen. Hij heeft daar jarenlang zelf een melkkoeienbedrijf gehad. ,,Er zitten al 150 Nederlandse boeren in Texas.'' Het door boeren verfoeide melkquotum -waarmee de boer rechten koopt van Brussel om melk te mogen produceren- bestaat er niet. ,,Je kunt gewoon uitbreiden.''

Houtjes gaat over twee weken samen met Kasbergen naar Texas. ,,Het lijkt me wel wat'', zegt de vrijgezel nuchter. ,,De Mexicanen doen het werk, dat zijn de Turken van Amerika.'' En de knellende mest- en milieuregels ontbreken. ,,Daar is de stelling: poep maar raak'', lacht hij.

Een ander boerengezin -vier jonge zoons- wil naar Canada. Ook zij zijn zwaar teleurgesteld. ,,Die moordenaar van Fortuyn, milieuactivist Volkert van der G., heeft tien jaar lang onze milieuvergunning tegengehouden'', zegt de eigenaar van een akkerbouw-varkens- en loonbedrijf uit de Veluwe. ,,Vanochtend kreeg ik hem, maar het interesseert me niets meer. Wij willen weg.''