Gezond leven is uit het beleid verdwenen

Hans Krosse, directeur van het Nationaal Instituut Gezondheidsbevordering en Ziektepreventie (NIGZ), was betrokken bij de totstandkoming van de kabinetsnota 'Langer gezond Leven'. Hij is dan ook tevreden met deze 'preventienota'. Maar: er is veel meer geld nodig dan het kabinet toezegt.

AMSTERDAM - Krosse: ,,Wat een fantastische titel. Niet: 'Langer Leven', maar 'Langer Gezond Leven'. In Nederland ligt het accent in het beleid sterk op de gezondheidszorg, niet op gezond leven. Ons land is op dit punt zelfs flink achterop geraakt ten opzichte van andere westerse, ook Europese landen, bijvoorbeeld Scandinavië. Vijftien jaar geleden liepen we nog voorop in de wereld. De discussie draait om wachtlijsten, technologische vernieuwing, verpleeg- en verzorgingshuizen, niet hoe je een gezond leven in stand kunt houden. Om een voorbeeld te noemen: vroeger kwam er elk jaar een arts in de klas. Die keek de oortjes even na, lette erop af de tanden wel goed verzorgd werden. En je had een melkcampagne als Joris Driepinter. Gezondheidsopvoeding lag breed verankerd in de samenleving.

Twintig jaar geleden is daar een kentering in gekomen. Sindsdien zijn we geleidelijk achteruit gekacheld. Niet omdat wij het slechter zijn gaan doen, maar omdat andere landen veel beter zijn geworden.''

En de verklaring is?

Krosse: ,,De overheid ging de zorg voor de gezondheid zien als een kwestie van eigen verantwoordelijkheid van de burger. Het ging toch goed? En zo is deze kant van het beleid geleidelijk aan verwaarloosd.''

Waarin uit zich dat?

,,Slechter eten en minder beweging met overgewicht als resultaat. Tien jaar geleden hebben we ervoor gewaarschuwd: we gaan Amerika achterna. Maar dat werd niet serieus genomen: zoveel dikke mensen zullen we hier nooit krijgen, zeiden ze. En daarvoor krijgen we de rekening gepresenteerd. We moeten iets doen, om te voorkomen dat mensen al op jonge leeftijd in het medische circuit terechtkomen.''

Wat moet er gebeuren? Grote landelijke campagnes tegen alcohol, roken of voor gezonde voeding helpen niet of onvoldoende, schrijft het kabinet.

,,Dergelijke campagnes kunnen nog steeds, maar dan zonder het geheven vingertje zoals nu nog gebeurt. Maar ze hebben alleen zin, als ze aansluiten bij lokale initiatieven. Ik kan me voorstellen dat er een grote landelijke campagne komt over het belang van gezond ontbijten. Maar dan alleen in aansluiting op initiatieven op de basisscholen. Daar moeten de leerlingen er wel iets van merken.''

,,Of neem het alcoholbeleid. Wij willen toe naar een beleid per gemeente. Over vier jaar moet in elke gemeente een akkoord zijn gesloten tussen het gemeentebestuur, de politie, scholen, de horeca en de levensmiddelenhandel over de verkoop van drank. Met de afspraak dat er aan jongeren onder de 16 helemaal geen alcohol meer verkocht wordt en aan de jeugd tussen de 16 en 18 jaar alleen zwak-alcoholische dranken.''

,,Alle partijen moeten kunnen worden aangesproken over de handhaving van de afspraken: de horeca, levensmiddelenhandel, maar ook ouders zelf. Te denken valt ook aan boetes voor scholen die toestaan dat op schoolfeesten of klassenavonden drank wordt geschonken voor jongeren die nog geen 16 jaar zijn. We willen dus niet alleen streefcijfers, maar we willen harde afspraken met de verantwoordelijken. Je kunt dit alles wel vastleggen in de wet, maar dat helpt niet. Het gaat om het aanspreken op verantwoordelijkheden, om harde afspraken.''

,,Nieuw voor Nederland is de zogeheten community-aanpak, het opzoeken van je doelgroepen in hun eigen settings. Dat hebben we overgenomen van de Verenigde Staten.''

,,We willen onze doelgroepen bereiken op de plekken waar we ze kunnen vinden. Dus jongeren via de scholen, lagere inkomensgroepen via het wijk- en buurtwerk en werknemers via bedrijven. Via die kanalen kun je bewezen effectieve programma's inzetten. En daarbij gaat het niet alleen om alcohol, ook om roken of voorlichting over geslachtsziekten.''

U denkt dat ondernemers bereid zijn tot lokale afspraken?

,,Jazeker, Horeca Nederland, de drankindustrie en de levensmiddelenhandel zijn bereid mee te werken. Daarover liggen van die kant al brieven bij de minister.

Hoe zit het met het geld?

,,Tien miljoen euro per jaar extra is te weinig. Met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) en GGD Nederland hebben we berekend hoeveel er nodig is, als je alleen focust op de jeugd tot 19 jaar. Als je daar een trendbreuk wilt realiseren, dan heb je 15 euro per jongere nodig oftewel 90 miljoen euro extra.''

,,Eind november wordt de begroting van het ministerie van VWS behandeld. De Kamer kan erop rekenen dat we intensief zullen lobbyen voor meer geld. Op dit moment gaat er in het preventiebeleid (inclusief inentingsprogramma's) 625 miljoen euro om. Dat valt in het niet bij de 45 miljard euro voor de totale zorg. Je kunt je afvragen of al dat geld wel opweegt tegen de effectiviteit ervan.''