JP2 te star en zetelvast om 'de Grote' te heten

Johannes Paulus de Grote? Maar weinig groten der aarde kregen van de geschiedenis die eretitel mee: Alexander, Karel, Frederik, Peter, Catharina - een paar pausen en heiligen. Er zat geen spoortje ironie bij, toen bisschop Muskens van Breda onlangs voor de huidige paus het oordeel niet aan de geschiedenis wilde laten. Niet alleen vanwege de vroegere triomfen van deze paus, voor wie de machtigen sidderden en door wie de geschiedenis een Wende nam. Meer nog leek Muskens getroffen door de moed en grootheid waarmee de paus zich door zijn gebreken en aftakeling sleept.

'De Grote': serieus bedoeld, al valt er serieus ook veel op af te dingen. Wél ironisch op te vatten is de titel van het boek 'Johannes Paulus II de Onfeilbare', van de Vlaamse ex-priester en ex-KRO-programmamaker André Truyman. Geen biografie, wel een kritische beschouwing over een 25-jarig bewind, dat volgens Truyman wordt gekenmerkt door solistisch optreden, een obsessie met seksualiteit, door macht en absoluut geloof in eigen gelijk. JP2, een acteur en mediaster, een conservatieve restaurateur, nors, autoritair, ambitieus, narcistisch, dantesk, traumatisch jegens vrouwen, verslingerd aan het eerbetoon jegens zijn persoon: Truyman is kwistig met zijn bijvoeglijke naamwoorden en typeringen, voor de paus maar ook voor diens directe ondergeschikten en het apparaat dat hij bestuurt: een corrupte nomenklatoera, waar de maffia aan de financiële touwtjes trekt, een concentraat van hypocrisie, met een groot-inquisiteur (Ratzinger), een collaborator van Pinochet (Sodano) en een mariale kwezel (secretaris Dziwisz) als machtige achtervangers.

Al die epitheta, het gemoraliseer waarbij elke progressieveling charismatisch, integer heet en elke conservatief een handlanger van het grootkapitaal, het maakt het betoog eerder loodzwaar dan overtuigend.

Truyman verwijt de paus een solistisch optreden en hij heeft vast gelijk. Maar wat spijtig dat niemand bij de KRO hemzelf van dit al te solistische boek heeft afgehouden of er met de natte vinger op tijd tientallen fouten uit heeft gevist, fout gespelde namen, jaartallen, data, feiten. De 'Portugese' (= Spaanse) jezuïeten-generaal Arrupe, bisschop 'Muskes', Rios 'Mont', Johannes 'XXII', 'Comune' e Liberazione, 'Arinzi', 'Ziozola' en meer. Zo voert hij ook nog kardinaal H. Volk op, als pleitbezorger voor de kardinaalshoed van diens opvolger Lehmann in Mainz - God weet, maar dan toch vanuit de hemel, want deze Volk is al zo'n vijftien jaar dood. En (erger): van de misstap van de vorige bisschop van Bazel, H.J. Vogel, die een kind verwekte, geeft Truyman de paus de 'schuld' - terwijl juist Bazel de enige zetel is die nog steeds zelf zijn bisschop -ook Vogel- mag kiezen, precies zoals Truyman dat graag ziet.

En als Truyman de paus (niet zonder reden) een levenslange obsessie met seksualiteit toedicht, laat hij hem op dezelfde bladzijde skiën, niet in het Tatra-, maar in het Tantra-gebergte - een freudiaanse vertikking, mag je toch wel zeggen.

Truyman bekijkt alles door de bril van de westerse zeventiger, die de geest van het concilie terug wil en Schillebeeckx, en die alom lege seminaries ziet. Dat de kerk van JP2 in sommige derdewereldlanden groeit en bloeit komt niet in beeld.

Er bestaat al een enorme literatuur over de 'grote, onfeilbare JP2', waaronder lijvige biografieën. Dat belooft nog wat voor dán, als het uur daar is. Truyman verzet zich bij voorbaat tegen het ophemelen van deze paus en van wat hij heeft verricht. Anders dan Muskens komt hij tot de conclusie dat deze paus door karakter en starheid zichzelf veel te veel in de weg zit om echt de Grote paus te kunnen worden waar kerk en wereld behoefte aan hadden. Truyman erkent wel de verdiensten en talenten van Karol Wojtyla als paus, maar vindt tegelijk dat deze zich al te lang aan zijn zetel vastklampt, dat hij zichzelf heeft overleefd. In die zin heeft Johannes Paulus II de kans laten schieten zijn grootsheid te tonen door met al zijn ambitie macht en aanzien los te laten.